Στις 9 Οκτωβρίου 2020 το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Σίτισης του ΟΗΕ (World Food Programme) κέρδισε το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης. Πριν την εμφάνιση της πανδημίας το 2020, 135 εκατομμύρια άνθρωποι διέτρεχαν κίνδυνο πείνας. Μετά την πανδημία, ο αριθμός αυτός είχε φτάσει σχεδόν στο 1/4 του δισεκατομμυρίου.

Τί συμβολίζει, όμως, αυτό το βραβείο και ποια είναι η αποστολή της Παγκόσμιας Ημέρας Διατροφής; Ποιες οι επιπτώσεις των σύγχρονων μοντέλων καλλιέργειας στην οικονομία και ποιά εναλλακτικά μοντέλα μπορούν να δώσουν λύσεις στην επισιτιστική ανασφάλεια;

Ποιά είναι η Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής;

Η Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής (16 Οκτωβρίου) γιορτάστηκε πρώτη φορά το 1945 από τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO). Η Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής καλεί σε παγκόσμια αλληλεγγύη για να βοηθήσει όλους τους πληθυσμούς, και ιδιαίτερα τους πιο ευάλωτους, να ανακάμψουν από την κρίση και να κάνουν τη βιομηχανία τροφίμων πιο ανθεκτική και γερή. Ο στόχος είναι να μπορούν να αντέξουν στην αυξανόμενη μεταβλητότητα και τις κλιματικές αλλαγές, να προσφέρουν προσιτές και βιώσιμες υγιεινές διατροφικές επιλογές για όλους και αξιοπρεπή διαβίωση για τους εργαζόμενους στη βιομηχανία τροφίμων.

Αυτό απαιτεί βελτιωμένα συστήματα κοινωνικής προστασίας και νέες ευκαιρίες που προσφέρονται μέσω της ψηφιοποίησης και του ηλεκτρονικού εμπορίου, αλλά και πιο βιώσιμων γεωργικών πρακτικών που διατηρούν τους φυσικούς πόρους της γης, ωφελούν την υγεία μας και σέβονται το κλίμα. *

Tί σημαίνει επισιτιστική ανασφάλεια και από τί επηρεάζεται;

Η επισιτιστική ανασφάλεια είναι η κατάσταση στην οποία μπαίνει κάποιος όταν δεν έχει ασφαλή πρόσβαση σε επαρκείς ποσότητες ασφαλών και θρεπτικών τροφίμων για τη φυσιολογική του ανάπτυξη και για μια δραστήρια και υγιή ζωή.

Η επισιτιστική ανασφάλεια είναι αποτέλεσμα της οικονομίας μιας χώρας, των παγκόσμιων κρίσεων (πανδημίες, πόλεμοι), των κοινωνικο-οικονομικών ανισοτήτων μέσα στην ίδια τη χώρα και της περιβαλλοντικής υποβάθμισης. Από τα παραπάνω, με εξαίρεση τις κρίσεις, όλα τα υπόλοιπα είναι (και) αποτελέσματα των βιομηχανικών αγροδιατροφικών συστημάτων.

Για κάθε 100 θερμίδες σιτηρών που ταΐζουμε τα ζώα, παίρνουμε μόνο 40 νέες θερμίδες γάλα, 22 θερμίδες αυγά, 12 κοτόπουλο, 10 χοιρινό και 3 μοσχάρι, σύμφωνα με το National Geographic. 

Εκατομμύρια άνθρωποι πηγαίνουν για ύπνο πεινασμένοι ενώ οι κτηνοτρόφοι ταΐζουν, κατά μέσο όρο, 4 κιλά πρωτεΐνη από φυτά σε γουρούνια για να πάρουν μισό κιλό κρέας γουρουνιού και περίπου 10 κιλά φυτική πρωτεΐνη για να πάρουν μισό κιλό μοσχαρίσιο κρέας. Επομένως, αν τα ζωικά προϊόντα αντικατασταθούν με προϊόντα φυτικής προέλευσης, θα υπάρχει αρκετό φαγητό για να τραφούν 350 εκατομμύρια παραπάνω άνθρωποι. Παράλληλα, οι φάρμες στις ΗΠΑ κοστίζουν στην υγεία και το περιβάλλον περισσότερο από ό,τι συνεισφέρουν στην οικονομία. Οι γεωργικές εκπομπές παραμένουν υψηλές και παρουσιάζουν μια σταθερή τάση, καθιστώντας τη γεωργία μια από τις πιο ρυπογόνες βιομηχανίες ανά δολάριο στις Ηνωμένες Πολιτείες αυτήν τη στιγμή.

Επίσης, για χάρη της αγροτικής καλλιέργειας (για να τραφούν ζώα και να καλλιεργηθούν φυτά), έχουμε ήδη εκμεταλλευτεί μια περιοχή μεγέθους περίπου της Νοτίου Αμερικής. Τέλος, για να μεγαλώσουμε τα ζώα, έχουμε καταλάβει ακόμα περισσότερη γη, μια περιοχή που αντιστοιχεί περίπου στο μέγεθος της Αφρικής.

Είναι η υιοθέτηση μιας χορτοφαγικής διατροφής (vegetarian) η λύση στην επισιτιστική ανασφάλεια;

Η χορτοφαγική διατροφή δεν είναι απαραίτητα η (μόνη) λύση στο πρόβλημα της επισιτιστικής ανασφάλειας. Δεν είμαστε ακόμα σε θέση να γνωρίζουμε τι θα συνέβαινε πραγματικά με την υιοθέτηση μιας χορτοφαγικής διατροφής, διότι, η ίδια δεν προϋποθέτει και πάντα μια οικολογική προσέγγιση.

Υπάρχουν αρνητικές επιπτώσεις από την καλλιέργεια συγκεκριμένων τροφών που θεωρούνται η νέα διατροφική «τάση». Για παράδειγμα, η επέκταση καλλιέργειας σόγιας συνδέεται με την απώλεια της βιοποικιλότητας, με την αυξημένη χρήση φυτοφαρμάκων και την αυξημένη εκπομπή αερίων θερμοκηπίου που συνδέονται με την αποψίλωση των δασών, αλλά και τον εκτοπισμό αγροτών και μικροκαλλιεργητών. Παρόλο που το μεγαλύτερο μέρος της σόγιας σήμερα καλλιεργείται ως τροφή για τα ζώα είναι σίγουρα και από τα πιο δημοφιλή συστατικά για τη φυτική εναλλακτική λύση έναντι στα ζωικά προϊόντα. (Lee, 2019)

Πάντως, υπολογίζεται πως μέχρι το 2050, 5,1 εκατομμύρια θάνατοι θα μπορούσαν να αποφευχθούν εάν προσαρμόζαμε τη διατροφή μας σύμφωνα με τις τρέχουσες προτεινόμενες διατροφικές οδηγίες. Αν γίνουμε όλοι χορτοφάγοι (vegetarian) ο αριθμός θα είναι 7,3 εκατομμύρια ζωές. Αν γίνουμε αυστηρά χορτοφάγοι (vegan) ο αριθμός θα είναι 8,1 εκατομμύρια. Τα οικονομικά οφέλη από την υιοθέτηση αυτής της διατροφικής αλλαγής θα μπορούσαν να είναι έως 700 δισεκατομμύρια δολάρια και 1 δισεκατομμύριο δολάρια ετησίως όσον αφορά την εξοικονόμηση κόστους υγειονομικής περίθαλψης και την απώλεια εργάσιμων ημερών λόγω κακής υγείας.

Μια συχνή ένσταση σχετικά με τη δυσκολία υιοθέτησης μιας χορτοφαγικής διατροφής αποτελεί το ότι δεν έχουν όλοι την οικονομική δυνατότητα να κάνουν μια τέτοια αλλαγή. Όπως παρουσιάσαμε και στο πρώτο μέρος αυτού του άρθρου, είδαμε πως υπάρχουν οικονομικοί και ακριβοί τρόποι να τρέφεται κάποιος χορτοφαγικά, όπως ακριβώς συμβαίνει και στη διατροφή ενός κρεατοφάγου.

Επίσης, μια άλλη συχνή ένσταση είναι ότι σε περιοχές, αστικές ή επαρχιακές, όπου υπάρχουν «έρημοι» τροφίμων (food deserts), ένας χορτοφάγος έχει πρόσβαση σε λιγότερες υγιεινές επιλογές. Οι «έρημοι» τροφίμων, δηλαδή περιοχές με περιορισμένη πρόσβαση σε οικονομικό και υγιεινό φαγητό, δε δημιουργούνται, όμως, εξαιτίας της έλλειψης διαθέσιμων υγιεινών τροφίμων, όπως λανθασμένα πιστεύεται. Στην πραγματικότητα, η χαμηλότερη ζήτηση σε υγιεινά τρόφιμα είναι αυτή που πρoκαλεί την έλλειψη προσφοράς. (Allcott, Dubé, & Schnell, 2019)

Εκτός αυτού, οι έρημοι τροφίμων για τους ανθρώπους που ακολουθούν μια κρεατοφαγική διατροφή είναι σχεδόν οι ίδιες με τις ερήμους τροφίμων για τους χορτοφάγους: λείπει και απο τις δυο μια ποικιλία από φρέσκα λαχανικά, φρούτα, όσπρια και δημητριακά. Επομένως, η αύξηση διαθεσιμότητας φρέσκων και θρεπτικών διατροφικών προϊόντων δε συνεπάγεται αυτόματα την καλυτέρευση των διατροφικών επιλογών των καταναλωτών. (Nobis, 2020)

5 εναλλακτικά μοντέλα για την καταπολέμηση της επισιτιστικής ανασφάλειας

Εφόσον, λοιπόν, οι καλλιέργειες και οι φάρμες σήμερα δημιουργούν περισσότερα προβλήματα στην οικονομία, την υγεία και το περιβάλλον, ενώ παράλληλα δε λύνουν το πρόβλημα της επισιτιστικής ανασφάλειας, έχει παρατηρηθεί μια στροφή σε άλλα μοντέλα καλλιέργειας για την ικανοποίηση της επισιτιστικής ανάγκης των ανθρώπων.

Όπως είχαμε αναφέρει και στο εισαγωγικό άρθρο για τη vegan διατροφή υπάρχουν πολλοί τρόποι που δύνανται να αλλάξουν το μέλλον της διατροφής και της οικονομίας και, επομένως, να βοηθήσουν στην καταπολέμηση της επισιτιστικής ανασφάλειας.

Σε αυτό το μέρος, παρουσιάζουμε τα πιο «υποσχόμενα» μοντέλα για την κάλυψη των αναγκών του παγκόσμιου πληθυσμού σε φαγητό.
Το εργαστηριακό, τεχνητό ή καλλιεργημένο κρέας

Eίναι μέρος της αναδυόμενης περιοχής της βιοτεχνολογίας, γνωστής ως «κυτταρική γεωργία». Η εργαστηριακή γεωργία λειτουργεί μέσω της καλλιέργειας κυττάρων, ενώ δεν απαιτείται έδαφος ή βοσκή. Για τη δημιουργία κρέατος ή δέρματος χρησιμοποιούνται κύτταρα και για τη δημιουργία γάλακτος ή αυγών χρησιμοποιούνται τα προϊόντα των κυττάρων, επομένως, τεχνικά, η διαδικασία δεν περιλαμβάνει τα ίδια τα κύτταρα. Επομένως, μιλάμε για βιομηχανικό κρέας με ρίζες σε πραγματικά ζώα το οποίο έχει ως στόχο να προσφέρει έναν βιώσιμο, προσιτό τρόπο σίτισης ενός προβλεπόμενου παγκόσμιου ανθρώπινου πληθυσμού άνω των 9 δις ως το 2050.

Από περιβαλλοντικής άποψης, οι πρώτες έρευνες δείχνουν πως η καλλιέργεια εργαστηριακού κρέατος απαιτεί 7 ως 45% λιγότερη ενέργεια, 78 ως 96% λιγότερες εκπομπές ρύπων θερμοκηπίων, 99% λιγότερη ανάγκη σε εδαφική έκταση και 82 ως 96% λιγότερη δαπάνη νερού.

Όμως, παρόλο την πολλά υποσχόμενη παραγωγή, σε ηθικό και περιβαλλοντικό επίπεδο, η ιστορία έχει δείξει πως επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις συνοδεύονται από επικουρικούς κινδύνους οι οποίοι είχαν αρχικά υποτιμηθεί. Επίσης, δεδομένων των κοινωνικών, πολιτικών, οικονομικών και ηθικών πλαισίων της διατροφής, οι τεχνικές αξιολογήσεις των νέων τεχνολογιών στη διατροφή είναι εμφανώς ατελείς και απαιτούν μια πιο προσεκτική θεώρηση των συστημικών τους επιπτώσεων.

Η βιολογική καλλιέργεια

Οι υπάρχουσες αγροτικές καλλιέργειες, βέβαια, μπορούν να επωφεληθούν από τη χρήση υψηλής τεχνολογίας και την υιοθέτηση της βιολογικής καλλιέργειας, δηλαδή της καλλιέργειας η οποία ελαχιστοποιεί ή αποφεύγει πλήρως τη χρήση συνθετικών λιπασμάτων, ορμονών και ζιζανιοκτόνων.

Η βιολογική καλλιέργεια μπορεί να μειώσει σε μεγάλο βαθμό τη χρήση νερού και χημικών ουσιών ενσωματώνοντας καλλιέργειες για την κάλυψη του εδάφους (cover crops), εδαφικών στρωμάτων (mulches) και λίπασμα για τη βελτίωση της ποιότητας του εδάφους, τη διατήρηση του νερού και τη δημιουργία θρεπτικών συστατικών.

Η Aναγεννητική γεωργία

Η αναγεννητική γεωργία (regenerative agriculture) είναι ένα σύστημα γεωργικών αρχών που αποκαθιστά ολόκληρο το οικοσύστημα και ενισχύει τους φυσικούς πόρους αντί να τους εξαντλεί. Η αναγεννητική γεωργία σε μικρές αγροτικές εκτάσεις βασίζεται στις φιλοσοφίες της περμακουλτούρας (permaculture), της αγρο-οικολογίας, της αγροδασοπονίας και της οικολογικής αποκατάστασης.

Επικεντρώνεται στην αναγέννηση του εδάφους, την αύξηση της βιοποικιλότητας, τη βελτίωση του κύκλου του νερού, την ενίσχυση του οικοσυστήματος, την αύξηση της ανθεκτικότητας στην αλλαγή του κλίματος και την ενίσχυση της ζωτικότητας του αγροτικού εδάφους.

Η Αστική γεωργία

Η αστική γεωργία, καλλιέργεια, ή κηπουρική (urban farming) είναι η καλλιέργεια και παραγωγή οπωροκηπευτικών προϊόντων στον αστικό ιστό. Tο συγκεκριμένο μοντέλο γεωργίας αυξήθηκε περισσότερο από 30% τα τελευταία 30 χρόνια και υπολογίζεται πως η αστική γη θα μπορούσε να καλλιεργήσει φρούτα και λαχανικά για το 15% του πληθυσμού στις ΗΠΑ.

Το αγροοικολογικό μοντέλο

Το αγροοικολογικό μοντέλο (agroecology) κάνει μια πιο ολιστική και οικολογική προσέγγιση στο σχεδιασμό και τη διαχείριση των αγροτικών συστημάτων παραγωγής. Η υιοθέτηση ενός τέτοιου μοντέλου σε συνδυασμό με την υιοθέτηση μιας νέας πολιτικής, την προώθηση δημοσίων επενδύσεων και τη συνεργασία ερευνητών, ινστιτούτων και αγροτών, προσφέρουν πολύ πιο επαρκείς λύσεις. Μια τέτοια λύση είναι σίγουρα πιο βιώσιμη από το να στηριζόμαστε αποκλειστικά στην επιστήμη και την τεχνολογία για να προσπαθήσουμε να λύσουμε εκ των υστέρων τα προβλήματα που προκύπτουν μέσω μιας τέτοιας παραγωγής.

Η υιοθέτηση των παραπάνω μοντέλων δεν αποτελεί μια παγκόσμια λύση.

Ο συνδυασμός των μοντέλων αυτών, μαζί με άλλες ενέργειες σε παγκόσμιο αλλά και τοπικό επίπεδο, οι οποίες λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες της εκάστοτε χώρας, οικονομίας και κλίματος, μπορούν να προσφέρουν πιο βιώσιμες και ρεαλιστικές λύσεις. Μερικές προτάσεις που μπορούν να εφαρμοστούν σε συνδυασμό με τα παραπάνω μοντέλα είναι η μετατροπή των αγροτικών περιοχών από περιοχές εκτροφής ζώων σε γεωργικές εκτάσεις. Επίσης, προτείνεται η ανάπτυξη βιομηχανιών με βάση τα φυτά και η εξέταση της γηγενής γεωργίας και των φυτών, ώστε να υιοθετηθούν μέθοδοι καλλιέργειας προσαρμοσμένες στις εκάστοτε βιοκλιματικές συνθήκες και ανάγκες.

*Αυτούσια μετάφραση από την ιστοσελίδα του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών: http://www.fao.org/world-food-day

Δικτυογραφία
-Abbate, C. (. (2019). Veganism, (Almost) Harm-Free Animal Flesh, and Nonmaleficence: Navigating dietary ethics in an unjust world. In B. Fischer, Routledge Handbook of Animal Ethics. London: Routledge.
-Allcott, H., Dubé, J.-P., & Schnell, M. (2019, December 2). Eliminating food deserts won’t help poorer Americans eat healthier. Retrieved from https://theconversation.com/eliminating-food-deserts-wont-help-poorer-americans-eat-healthier-127295
-Foley, J. (n.d.). The Future of Food. Retrieved from –https://www.nationalgeographic.com/foodfeatures/feeding-9-billion/
-Hoeffner, M. K. (2020, September 7). 54 Million People in the U.S. May Go Hungry During the Pandemic — Can Urban Farms Help? Retrieved from https://www.ecowatch.com/urban-farming-coronavirus-pandemic-2647433678.html?rebelltitem=3#rebelltitem3
-Ladd, M. (n.d.). Cellular Agriculture and ‘Clean Meat’. Retrieved from https://www.overtureglobal.io/story/cellular-agriculture-and-clean-meat
-Lee, A. (2019, May). Τhe Milkmaid’s Tale: Veganism, Feminism and Dystopian Food Futures. Windsor Review of Legal and Social Issues Vol.40, pp. 27-66.
-McMahon, J. (2019, December 30). Animal Agriculture Costs More In Health Damage Than It Contributes To The Economy. Retrieved from https://www.forbes.com/sites/jeffmcmahon/2020/12/30/animal-agriculture-costs-more-in-health-damage-than-it-contributes-to-the-economy/?fbclid=IwAR1AQESpQu5T8hW0QcegyYPS34xCydX4VFmqU3u9lhnS4dzsSDCGWOZc0mU#12d0044a2e09
-Nobis, N. (2020, July 16). Checking ‘Check Your Privilege’ for Veganism. Retrieved from https://www.nathannobis.com/2020/07/checking-check-your-privilege-for.html
Rosane, O. (2020, October 9). UN’s World Food Programme Wins Nobel Peace Prize. Retrieved from https://www.ecowatch.com/un-world-food-programme-nobel-peace-prize-2648151571.html?rebelltitem=1#rebelltitem1
-Watkins, S. (2018, December 28). The economic consequences of veganism. Retrieved from https://moneyweek.com/499842/the-economic-consequences-of-veganism#:~:text=A%20Swedish%20study%20showed%20a,going%20vegetarian%2C%20the%20study%20concludes.

 Μαίρη Μαρινοπούλου

 

Newsletter εγγραφή

 

Όμορφη Ζωή Άρθρα

Σχολιάστε

No apps configured. Please contact your administrator.

Αφήστε το σχόλιό σας !
Γράψτε το όνομά σας