Η ενσυναίσθηση είναι ζήτημα ηθικής.

 

στη βουδιστική διδασκαλία, θα δείτε την εικόνα ενός φτερού, κοντά σε μια φλόγα, να κάμπτεται από τη θερμότητα. Παραδοσιακά, αυτή η εικόνα θεωρείται πως αντιπροσωπεύει την ηθική. Είμαστε απρόθυμοι να δεχτούμε πως είμαστε η αιτία του πόνου. Ξέρουμε πώς είναι ο πόνος, οπότε μας απωθεί η ιδέα του να τον προκαλούμε. Η ενσυναίσθηση αντίθετα, προϋποθέτει να είμαστε ανοιχτοί στον πόνο μας. Πρέπει να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να νιώσουμε πόνο, όχι από μαζοχιστική διάθεση αλλά από την πρόθεση να αποκτήσουμε μια πιο διευρυμένη οπτική- και να διδαχτούμε από αυτήν.

Προτού η σοφή Dipa Ma γίνει βουδίστρια δασκάλα, βίωσε πολλές εμπειρίες έντονου πένθους. Αφού παντρεύτηκε το σύζυγό της με προξενιό στα δώδεκά της χρόνια, δεν μπορούσε να τεκνοποιήσει. Είχαν ερωτευτεί βαθιά με το σύζυγό της όμως, οπότε εκείνος αρνήθηκε να βρει μια άλλη γυναίκα όπως τον προέτρεπε η οικογένειά του. Τελικά, μετά από δεκαοχτώ χρόνια κατάφερε να κάνει παιδιά- δύο που πέθαναν. Τότε, μετά από λίγα χρόνια, πέθανε και ο άντρας της.

Η Dipa Ma ξεκίνησε να διαλογίζεται αφού έφτασε στο ναδίρ του πένθους της. Ένας γιατρός την προειδοποίησε: «Θα πεθάνετε από ραγισμένη καρδιά, εκτός κι αν κάνετε κάτι για το μυαλό σας.». Έτσι η Dipa Ma έμαθε να διαλογίζεται κι αργότερα έγινε η δασκάλα όπως τη γνώρισα εγώ σήμερα. Δεν χρειάζεται να το πω, τόσο η διαδικασία του πένθους της όσο και της θεραπείας της, της προσέφεραν βαθιά σοφία και συμπόνια. Ήταν το σημαντικότερο πρότυπό μου για το πώς δεχόμαστε τρομερό πόνο και πώς τον μετουσιώνουμε σε συμπόνια για όλα τα όντα. Ήταν επομένως και ο μέντοράς μου για το πώς να έχω μια ζωή με νόημα.

Συχνά διαπιστώνω πως ο κόσμος μπερδεύει τον όρο “συμπόνια” με τον όρο “ενσυναίσθηση” και δεν είναι τυχαίο. Η κουλτούρα μας δε βοηθάει στο να τα διαφοροποιούμε, ούτε μας ενθαρρύνει στο να αισθανθούμε σύνδεση με ανθρώπους πέραν της οικογένειας και των στενών μας φίλων.

Πολιτισμικά ενθαρρυνόμαστε να δείχνουμε περισσότερη συμπόνια από ότι ενσυναίσθηση- κι αυτό μας μπερδεύει. Όταν ακούμε κάποιον άλλο (συνήθως ένα αγαπημένο πρόσωπο) να εκφράζει πόνο, έχουμε διδαχθεί να εκφράζουμε τη λύπη μας και ίσως και να προσπαθήσουμε να τους βοηθήσουμε δίνοντας συμβουλές ή ενθαρρύνοντάς τους να δουν “τη θετική πλευρά της κατάστασης”.

Ενώ δεν υπάρχει κάτι το μεμπτό στη συμπόνια, τείνει να εμπεριέχει μια αίσθηση αποστροφής. Όταν “λυπόμαστε” για κάποιον που πονάει, τον βλέπουμε σαν κάτι ξέχωρο από μας. Διαχωριζόμαστε από αυτό το άτομο και τον πόνο του και βάζουμε τον εαυτό μας σε μια κάποια απόσταση. Η συμπόνια συχνά μας ωθεί στο να προσπαθήσουμε να βοηθήσουμε αυτόν που πονάει να δει την κατάστασή του πιο θετικά. Προσφέρουμε ανακούφιση προτείνοντας την ασφάλεια της άρνησης ή της απώθησης.

Με την  ενσυναίσθηση, αντίθετα, δίνουμε προσοχή στον άλλο και συντονιζόμαστε μαζί του. Δεν τον λυπόμαστε, αλλά στεναχωριόμαστε απλώς για αυτόν.

Με αυτό τον τρόπο, η ενσυναίσθηση είναι ζήτημα ηθικής. Δίνοντας προσοχή στις εμπειρίες μας με ευαισθησία, ανοίγουμε το μυαλό μας και την καρδιά μας και κατανοούμε πώς οι πράξεις μας επηρεάζουν τους άλλους. Κατανοούμε πως βλάπτοντας τους άλλους με λέξεις ή με πράξεις, βλάπτουμε εμάς τους ίδιους. Αυτή η γνώση δεν είναι νοητική ή προϊόν υπερανάλυσης. Είναι μάλλον το αποτέλεσμα της επικεντρωμένης, περιεκτικής και ισορροπημένης προσοχής που δίνουμε στους άλλους. Αυτή η γνώση, είναι η επίγνωση της θεμελιώδους σύνδεσής μας.

Χρόνια πριν, οι συνάδελφοί μου στο Meditation Society και εγώ, ήμασταν στην ευχάριστη θέση να φέρουμε τη δασκάλα μας Dipa Ma στις Ηνωμένες Πολιτείες για την πρώτη της επίσκεψη. Όταν έφτασε, την έπαιρνα παντού μαζί μου: στην τράπεζα, στο μπακάλικο, στην τοπική καφετέρια. Είχε υπάρξει μια τόσο σημαντική δασκάλα για μένα, που ήθελα να μοιραστώ μαζί της ένα κομματάκι από τα καθημερινά μου βιώματα.

Είχε ενδιαφέρον να βλέπω πώς η Dipa Ma, που έδειχνε μια σταθερή και βαθιά σοφία σχετικά με τις αλήθειες της ζωής (πχ την παροδικότητα, τη δύναμη της συμπόνιας, την ευαλωτότητα που όλοι αντιμετωπίζουμε), μερικές φορές έμενε έκπληκτη με τις συνηθισμένες για εμάς εμπειρίες. Ακόμη κι έτσι, συχνά εξέφραζε την απειρία της σχετικά με εμπειρίες όπως το να πηγαίνει σε ένα μεγάλο σούπερ μάρκετ, με τρόπο που έδειχναν μεγάλη διορατικότητα. Η έλλειψη πολιτισμικής επιρροής της επέτρεπε να είναι ανοιχτή, να αναγνωρίζει τη σύνδεση εκεί όπου οι περισσότεροι από εμάς ίσως να μην την εντόπιζαν και να μοιράζεται τις αντιδράσεις της χωρίς φόβο ή αυτολογοκρισία.

Μια μέρα η Dipa Ma, ένας φίλος μου κι εγώ πήγαμε όλοι παρέα για μια βόλτα. Ο φίλος μου χρειάστηκε μετρητά, οπότε σταματήσαμε όλοι μαζί σε ένα ATM  έξω από μια τράπεζα. Η Dipa Ma κι εγώ σταθήκαμε πίσω από τον φίλο μου ενώ πληκτρολογούσε το pin του στο μηχάνημα και περίμενε τα μετρητά να βγουν. Όταν πια ήταν έτοιμος να φύγουμε, κοίταξα τη Dipa Ma, αναμένοντας να έχει εντυπωσιαστεί με τη μαγική αποτελεσματικότητα του ATM. Προς έκπληξή μου, όμως, όταν την κοίταξα αντίκρισα μια θλιμμένη έκφραση στο πρόσωπό της:

“Είναι τόσο θλιβερό,” είπε. “Αυτός ο κακομοίρης που πρέπει να κάθεται πίσω από τον τοίχο όλη μέρα, χωρίς αέρα, χωρίς φως και πρέπει να παίρνει τις κάρτες του κόσμου, να μετράει τα χρήματα και να τα δίνει.”

Εξηγήσαμε στην  Dipa Ma ότι το ATM είναι ένα μηχάνημα και πως δεν χρειάζεται να κάθεται κάποιος πίσω από τον τοίχο. Και πάλι, συγκινήθηκα από την ενσυναίσθηση που βίωσε η Dipa Ma για κάποιον που όχι μόνο δεν είχε συναντήσει ποτέ πριν, αλλά ούτε καν υπήρχε. Η ίδια η ύπαρξή της ήταν τόσο γεμάτη με συμπόνια, που ήταν αμέσως ικανή να νιώσει σύνδεση με οποιοδήποτε άλλο ανθρώπινο ον. “Αυτός είναι ο ορισμός της ενσυναίσθησης,” θυμάμαι πως σκεφτόμουν εκείνο τον καιρό.

Αυτό δε σημαίνει πως όλοι πρέπει να χαθούμε μέσα σε συναισθήματα έντονου πόνου. Μπορούμε όμως να ασκηθούμε στο να αποδεχόμαστε τη δυσφορία, παρά να την αποστρεφόμαστε. Κατά συνέπεια, μπορούμε να δούμε τα πράγματα με ένα νέο τρόπο. Πάνω από όλα, μπορούμε να καλλιεργήσουμε την βαθιά γνώση του πόνου στις καρδιές μας, ώστε να μη βλάψουμε άλλους. Νιώσαμε πόνο και ξέρουμε την εμπειρία και ξέρουμε πως δεν είναι αποκλειστικά δικό μας συναίσθημα.

Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να βρούμε συναισθηματική ελευθερία από το να βλάπτουμε τον εαυτό μας ή τους άλλους, είναι να αναγνωρίζουμε τη σύνδεση. Μπορούμε να συνδεόμαστε με τα συναισθήματά μας — ακόμη και με  τα ”κακά” — και με κάποιον τρόπο, να αναγνωρίσουμε τον εαυτό μας ο ένας στον άλλο. Δεν πρόκειται για μαγική σκέψη ή κάτι το φαντασιακό. Είναι απλώς αυτό που είναι.

 

Συγγραφέας: Sharon Salzber

Μετάφραση: Μαρία Μαγγανάρη

Πηγή: https://onbeing.org, by Sharon Salzber

 

Μαρία Μαγγανάρη

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο

1 σχόλιο

Σχολιάστε

Για να καταχωρήσετε το σχόλιο σας, συνδεθείτε με...



Αφήστε το σχόλιό σας !
Γράψτε το όνομά σας