Ο Sigmund Freud στην Ελλάδα

0
Sigmund Freud
Photo on Pixabay

196 ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ

Ο Sigmund Freud ήταν λάτρης του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και άριστος γνώστης της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. Τόση ήταν η εξοικείωσή του μαζί της, που έγραφε με άνεση στα ελληνικά το ημερολόγιό του, όταν ήταν νέος.

 

Παρόλο τον πλούτο των κλασικών γνώσεων γύρω από την ιστορία και τη γλώσσα της αρχαίας Ελλάδας, ήδη από τα παιδικά του χρόνια, ο Sigmund Freud κατάφερε, ωστόσο, να επισκεφτεί μόνο μια φορά τη χώρα. Στις 4 Σεπτεμβρίου 1904, σε ηλικία 48 ετών, ήρθε στην Αθήνα, συνοδευόμενος από τον κατά δέκα χρόνια νεότερο αδελφό του Alexander (ο οποίος πήρε το όνομά του μετά από επιμονή του ίδιου του Sigmund, που έτρεφε θαυμασμό για τον μεγάλο Μακεδόνα βασιλιά και στρατηλάτη).

Το πρωί της 30ης Αυγούστου επιβιβάστηκαν στο ατμόπλοιο «Urano» της εταιρείας Lloyd στο λιμάνι της Τεργέστης με τελικό προορισμό τον Πειραιά, μέσω Brindisi και Πάτρας. Μεταξύ των επιβατών βρισκόταν και ο καθηγητής Wilhelm Dörpfeld, συνεργάτης του περίφημου Γερμανού πρωτοπόρου αρχαιολόγου Heinrich Schliemann, γνωστoύ για τις ανασκαφές του στην αρχαία Τροία και τις Μυκήνες. Ο Freud παρακολουθούσε με δέος τον αρχιτέκτονα-αρχαιολόγο που είχε βοηθήσει στην ανακάλυψη της μυθικής πόλης του Ομήρου. Ήταν όμως υπερβολικά ντροπαλός για να τον πλησιάσει και να του μιλήσει.

Sigmund Freud
Sigmund & Alexander Freud

Το πλοίο έδεσε την επόμενη ημέρα στο λιμάνι της Κέρκυρας (που ο ίδιος παρομοίωσε με την πόλη Ragusa των δαλματικών ακτών). Κατά την τρίωρη παραμονή τους στο νησί των Φαιάκων είχαν την ευκαιρία να επισκεφτούν τα δυο παλιά βενετσιάνικα φρούρια. Το πρωί της 3ης Σεπτεμβρίου προσέγγισαν το λιμάνι της Πάτρας και λίγο μετά συνέχισαν το δρομολόγιο προς Πειραιά. Το επόμενο μεσημέρι έφτασαν στην Αθήνα. Η πρώτη εντύπωση των αδελφών Freud από το ιστορικό κέντρο, το Θησείο, την περιοχή γύρω από την Ακρόπολη και την Αρχαία Αγορά παρέμεινε αλησμόνητη μέχρι το θάνατό του.

«Όλα αυτά αληθινά υπάρχουν, όπως ακριβώς τα διδαχτήκαμε στο σχολείο!»

Η δίωρη επίσκεψη τους στον ιερό βράχο, για την οποία ο διάσημος ψυχαναλυτής είχε προετοιμαστεί φορώντας το… καλύτερο πουκάμισό του, αποτέλεσε μια ξεχωριστή εμπειρία. Σύμφωνα με όσα ανέφερε σε επιστολή προς την σύζυγό του Μartha, ξεπερνούσε κάθε τι που είχε δει έως τότε ή μπορούσε ποτέ να φανταστεί! Μάλιστα τής αποκάλυψε με λεπτομέρειες μια μοναδική εσωτερική σύγκρουση που βίωσε και η οποία τον αναστάτωσε. Ένοιωσε μια παράξενη άρνηση να πιστέψει ότι βρισκόταν εκεί, φέρνοντας σε αμηχανία τον αδελφό του, μόλις τον ρώτησε αν ήταν… αλήθεια!

Είχε την αίσθηση ότι… κόπηκε στα δύο! Από τη μια μεριά ήταν το πρόσωπο που εμπειρικά συνειδητοποιούσε πως βρίσκεται στην Ακρόπολη. Από την άλλη, δεν μπορούσε να το πιστέψει. Σαν να αρνιόταν την πραγματικότητα της επίσκεψης. Σκέφτηκε ότι είναι πολύ καλό για να είναι αληθινό. Αυτό, που σε σημερινούς όρους ονομάζεται «σύνδρομο αποπροσωποποίησης-αποπραγμάτωσης» (depersonalization-derealization).

Στη λεπτομερή ανάλυση που δημοσίευσε αργότερα, ο ίδιος ανήγαγε την προέλευση αυτής της αίσθησης δυσπιστίας για το γεγονός της επίσκεψης στα φτωχά παιδικά του χρόνια. Όταν θεωρούσε απίθανη την ιδέα να είναι κάποτε σε θέση να βρεθεί σ΄ ένα τόσο υπέροχο μέρος, το οποίο με τη σειρά του συνδεόταν με την απαγορευμένη επιθυμία του να ξεπεράσει σε επιτεύγματα τον πατέρα του. Συνέκρινε τον μηχανισμό που βρίσκεται επί τω έργω, μ’ εκείνον που λειτουργεί στους ανθρώπους οι οποίοι δεν μπορούν να υποφέρουν την επιτυχία!

Ο ίδιος αποκάλεσε «σύγχυση της μνήμης», το συναίσθημα που του δημιουργήθηκε αντικρίζοντας τον Παρθενώνα. Το περιέγραψε, μάλιστα, εκτενώς σε γράμμα με τίτλο «Ανάμνηση μιας Διαταραχής στην Ακρόπολη» που έστειλε στον φίλο του, Γάλλο συγγραφέα, τιμημένο με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας (1915) Romain Rolland, 32 χρόνια αργότερα, το 1936. Προσπαθώντας να αυτο-αναλύσει εκείνο που του συνέβη,  ανέφερε το ταξίδι στην Αθήνα ως αντικείμενο επιθυμίας ανάμικτης με ενοχή.

Η αναδρομή στις σκέψεις του τον οδήγησε στην αρχή της παιδικής του ηλικίας. Όταν  έκανε ταξιδιωτικά όνειρα, εκφράζοντας τη θέληση να ξεφύγει από την οικογενειακή ατμόσφαιρα, τους περιορισμούς και τη φτώχεια, που βίωνε. Ωστόσο, η υλοποίηση του ονείρου του να επισκεφθεί την ελληνική πρωτεύουσα έκρυβε και ενοχή. Αυτό σήμαινε ότι ο διάσημος ψυχαναλυτής είχε ξεπεράσει τον πατέρα του, που ήταν πολύ φτωχός για να ταξιδέψει και αμόρφωτος για να έχει οποιοδήποτε ενδιαφέρον γι’ αυτό τον τόπο. Η άνοδος του στην Ακρόπολη αποτέλεσε την επιβεβαίωση ότι είχε ξεπεράσει τον γονιό του, κάτι που ένας γιος δεν επιτρεπόταν να κάνει.

Sigmund Freud

Γράφει ο Freud στην επιστολή του:

«Αμφέβαλα αν θα έβλεπα ποτέ την Αθήνα με τα ίδια μου τα μάτια. Το να πάω τόσο μακριά, να κάνω τον δικό μου δρόμο, μού φαινόταν εκτός κάθε δυνατότητας. Αυτό το αίσθημα ήταν συνδεδεμένο με την οικονομική δυσπραγία και τις φτωχές συνθήκες ζωής μου, όταν ήμουν νέος. Και σίγουρα, τα όνειρά μου για ταξίδια εξέφραζαν επίσης το πάθος να αποδράσω από την οικογενειακή ατμόσφαιρα, αυτό το ίδιο πάθος που ωθεί τόσους εφήβους να φεύγουν από το σπίτι τους. Είχα καταλάβει από καιρό ότι ένα μέρος της επιθυμίας μου να ταξιδέψω οφειλόταν στο πόθο μου να έχω ελεύθερη ζωή. Με άλλα λόγια στη δυσαρέσκεια για την οικογένεια μου.

Όταν κάποιος βλέπει την θάλασσα για πρώτη φορά, όταν διασχίζει τον ωκεανό, όταν αντικρίζει πόλεις και τοπία που ονειρευόταν από καιρό, ως μακρινά και απροσπέλαστα, νιώθει σαν ήρωας που έκανε απίστευτα κατορθώματα. Θα μπορούσα εκείνη τη μέρα στην Ακρόπολη να είχα πει στον αδελφό μου: «Θυμάσαι όταν ήμαστε μικροί που περπατούσαμε κάθε μέρα στους ίδιους δρόμους για να πάμε στο σχολείο; Και πως κάθε Κυριακή πηγαίναμε στο Πράτερ ή εκδρομή σε ένα μέρος που ξέραμε πολύ καλά; Τώρα, είμαστε στην Αθήνα, επάνω στην Ακρόπολη! Μα την αλήθεια, διαβήκαμε μεγάλη απόσταση!…»

«Πρέπει να παραδεχθώ ότι ένα αίσθημα ενοχής παραμένει συνδεδεμένο με την απόλαυση, όταν κάποιος πετυχαίνει τους στόχους του. Ενυπάρχει εδώ κάτι άδικο και απαγορευμένο. Αυτό εξηγείται από την κριτική του παιδιού προς τον πατέρα. Όλα συμβαίνουν λες και το πρωταρχικό στοιχείο στην επιτυχία είναι να πας πιο μακριά από τον πατέρα σου και ταυτόχρονα σαν να ήταν πάντα απαγορευμένο, να τον ξεπεράσεις. Ο πατέρας μας ήταν έμπορος, δεν είχε κάνει λυκειακές σπουδές. Η Αθήνα δεν σήμαινε πολλά πράγματα για εκείνον. Έτσι, αυτό που μας εμπόδιζε να απολαύσουμε το ταξίδι μας ήταν ένα αίσθημα λύπησης».

Τα αδέλφια πέρασαν και την επόμενη μέρα στον ιερό βράχο. Έφυγαν από την Αθήνα στις 6 Σεπτεμβρίου, παίρνοντας το τραίνο για την Κόρινθο και στη συνέχεια έφθασαν στην Πάτρα όπου επιβιβάστηκαν στο καράβι που σαλπάριζε για Τεργέστη, το ίδιο βράδυ.

Με την ευκαιρία του μοναδικού του ταξιδιού στην Ελλάδα ο Freud αναγκάστηκε να μάθει επίσης, πόσο διαφέρει η αρχαία από τη νέα ελληνική γλώσσα. Η γνώση της πρώτης δεν τον βοήθησε καθόλου στη συνεννόησή του με τον… αμαξά για να τους μεταφέρει στο ξενοδοχείο «Αθηνά», όπου διέμεναν. Παρ’ όλες τις παραλλαγές στην προφορά του, απέτυχε να γίνει κατανοητός με αποτέλεσμα να γράψει τη λέξη βιώνοντας θλίψη!

Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του στην Ακρόπολη, ο διάσημος ψυχαναλυτής συνέλαβε την ιδέα για την αποκάλυψη ενός από τα μεγαλύτερα μυστήρια της ψυχής. Το επονομαζόμενο, από τον ίδιο, «Οιδιπόδειο σύμπλεγμα», βασιζόμενος στον τραγικό μύθο του πατροκτόνου, αιμομίκτη και συζύγου της μητέρας του, βασιλιά Οιδίποδα (οίδημα=πρήξιμο + πους=πόδι), με την οποία απέκτησε τέσσερα παιδιά (και αδέλφια του) κι έγινε αιτία πολλών κακών στη πόλη του την Θήβα.

Σύμφωνα με τον πατέρα της ψυχανάλυσης, το πιο γνωστό σύμπλεγμα στην παγκόσμια ψυχολογία, αποτελεί αφενός συχνό φυλογενετικό φαινόμενο και αφετέρου πηγή έντονων τύψεων στους ανθρώπους. Συνίσταται από μια ομάδα ασυνείδητων (απωθημένων) ιδεών και συναισθημάτων, τα οποία συγκεντρώνονται πάνω στην επιθυμία της απόκτησης του γονιού του αντίθετου φύλου και της εξόντωσης του γονιού του ιδίου φύλου.

Ο ίδιος έλεγε για τον τραγικό ήρωα της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας: «Αν η μοίρα του μας συγκινεί, είναι επειδή θα μπορούσε να ήταν και δική μας μοίρα, καθώς το μαντείο έχει επιτάξει πριν από τη γέννησή μας, την ίδια κατάρα για μας, όπως και για εκείνον…».

Ελένη Κάραμποττ

Ελένη Κάραμποττ

Είναι Senior Professional Member στο Ελληνικό Ινστιτούτο Coaching (H.I.C.), έχοντας εκπαιδευτεί και λάβει Certificate in Coaching, AC Accredited, από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ενώ συμμετέχει σε σεμινάρια και βιωματικές εκπαιδεύσεις στους τομείς coaching, ψυχολογίας, αυτογνωσίας, αυτοβελτίωσης και εναλλακτικών θεραπευτικών μεθόδων.

Μετά από μακρόχρονη κι επιτυχημένη επαγγελματική πορεία στον χώρο των ΜΜΕ (εφημερίδες, περιοδικά, ραδιόφωνο και γραφείο τύπου) στράφηκε στην επιστήμη της Προσωπικής Ενδυνάμωσης & Ανάπτυξης (coaching), με γνώμονα την κυρίαρχη επιθυμία της προσφοράς βοήθειας προς τον συνάνθρωπο, με σκοπό την ανάπτυξή του, ώστε να γίνει ο ηγέτης της ζωής του και να νοιώθει ευτυχισμένος.

Ως εκλεγμένο μέλος του Δ.Σ. της Φιλανθρωπικής Οργάνωσης «Κάριτας Αθήνας» είναι υπεύθυνη στους Τομείς Επικοινωνίας, Δημοσίων Σχέσεων & Τρίτης Ηλικίας, ενώ η εθελοντική της ενασχόληση καλύπτει και μια δύσκολη κοινωνική ομάδα, αυτή των αναγνωρισμένων προσφύγων/αιτούντων άσυλο στη χώρα μας, έχοντας σχεδιάσει και υλοποιώντας μια καινοτόμα ενισχυτική και υποστηρικτική πρωτοβουλία για τους ενήλικες επωφελούμενους, που επιθυμούν να κάνουν μια νέα αρχή στη ζωή τους!

Κινητήριος δύναμή της είναι η φράση του Φρίντριχ Νίτσε: «Να κάνεις αυτό που θες, μα πρώτα να γίνεις αυτός, που μπορεί να θέλει»!
Ελένη Κάραμποττ

Σχολιάστε

Εναλλακτικά, συνδεθείτε με...



Αφήστε το σχόλιό σας !
Γράψτε το όνομά σας

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.