Του Αλέξανδρου Τηλικίδη και του Χρήστου Μπουκουβάλα

ΟΙπποκράτης (1) στο βιβλίο του «Περί φύσιος ανθρώπου» (2), αναφέρει:

11. Αι παχύταται δε των  φλεβών ώδε πεφύκασιν· τέσσαρα ζεύγεά έστιν εν τω σώματι, και έν μεν αυτέων από της κεφαλη ς όπισθεν δια του αυχένος, έξωθεν επί την ράχιν ένθεν τε και ένθεν παρά τα ισχία αφικνέεται και ες τα σκέλεα, έπειτα διά των κνημέων επί των σφυρών τα  έξω και ες τους πόδας διήκει. Δει ουν τας φλεβοτομίας τας επί των αλγημάτων των εν τω νώτω και τοίσιν ισχίοισιν από των ιγνύων ποιέεσθαι και από των σφυρών έξωθεν.

Αι δ’ έτεραι φλέβες εκ της κεφαλής παρά τα ούατα διά του αυχένος, αι σφαγίτιδες καλεόμεναι, έσωθεν παρά την ράχιν εκατέρωθεν φέρουσι παρά τας ψόας ες τους όρχιας και ες τους μηρούς, και διά των ιγνύων εκ του έσωθεν μέρεος, έπειτα διά των κνημέων παρά τα σφυρά τα έσωθεν και ες τους πόδας. Δει ουν τας φλεβοτομίας προς τας οδύνας ποιέεσθαι τας από των ψοών και των ορχίων, από των ιγνύων και από των σφυρών έσωθεν.

Αι δε τρίται φλέβες εκ των κροτάφων διά του αυχένος υπό τας ωμοπλάτας, έπειτα ξυμφέρονται ες τον πνεύμονα και αφικνέονται η μεν από των δεξιών ες τα αριστερά, η δε από των αριστερών ες τα δεξιά, και η μεν δεξιή αφικνέεται εκ του πλεύμονος υπό τον μαζόν και ες τον σπλήνα και ες τον νεφρόν, η δε από των αριστερών ες τα δεξιά εκ του πλεύμονος υπό τον μαζόν και ες το ήπαρ και ες τον νεφρόν, τελευτώσι δε ες τον αρχόν αυταί εκάτεραι.

Αι δε τέταρται από του έμπροσθεν της κεφαλής και των οφθαλμών υπό τον αυχένα και τας κληΐδας, έπειτα δε υπέρ των βραχιόνων άνωθεν ες τας ξυγκαμπάς, έπειτα δε διά των πήχεων επί τους καρπούς και τους δακτύλους, έπειτα από των δακτύλων πάλιν διά των στηθέων των χειρών και των πήχεων άνω ες τας ξυγκαμπάς, και διά των βραχιόνων του κάτωθεν μέρεος ες τας μασχάλας, και από των πλευρέων άνωθεν η μεν ες τον σπλήνα αφικνέεται, η δε ες το ήπαρ, έπειτα υπέρ της γαστρός ες αιδίον τελευτώσιν αμφότεραι.

Και αι μεν παχέαι των φλεβών ώδε έχουσιν. Εισί δε και από της κοιλίης φλέβες ανά το σώμα πάμπολλαί τε και παντόιαι, και δι’ ων η τροφή τω σώματι έρχεται. Φέρουσι δε και από των παχεών φλεβών ες την κοιλίην και ες το άλλο σώμα και από των έξω και από των είσω, και ες αλλήλας διαδιδόασιν αι τε είσωθεν έξω και αι έξωθεν είσω. Τας ουν φλεβοτομιάς δει ποιέεσθαι κατά τουτέους τους λόγους· επιτηδεύειν δε χρη τας τομάς ως προσωτάτω τάμνειν από των χωρίων, ένθα αν αι οδύναι μεμαθήκωσι γίγνεσθαι και το αίμα ξυλλέγεσθαι· ούτω γαρ αν η τε μεταβολή ήκιστα μεγάλη γίνοιτο εξαπίνης, και το έθος μεταστήσαις αν ώστε μηκέτι ες το αυτό χωρίον ξυλλέγεσθαι.

11. (συγκεχυμένη περιγραφή των φλεβών). Οι μεγαλύτερες φλέβες έχουν την ακόλουθη διάταξη: υπάρχουν τέσσερα ζεύγη στο σώμα. Το ένα από αυτά τα ζεύγη, έχοντας αφετηρία το πίσω μέρος της κεφαλής, περνάει από τον τράχηλο, διατρέχει αποπίσω τη ράχη και φθάνει από τη δεξιά και αριστερή πλευρά, στα ισχύα και τα σκέλη. Έπειτα περνώντας από τις κνήμες, καταλήγει στα εξωτερικά σφυρά και τους άκρους πόδες. Πρέπει λοιπόν, να κάνουμε τις αφαιμάξεις για τους πόνους της ράχης και των ισχίων στο εξωτερικό μέρος των ιγνύων και των σφυρών.

Οι φλέβες του δεύτερου ζεύγους, που λέγονται σφαγίτιδες, φθάνουν από την κεφαλή πλησίον των ώτων, περνούν από τον τράχηλο, διατρέχουν την ράχη από την μια πλευρά και την άλλη και κατευθύνονται κατά μήκος της οσφυϊκής χώρας στους όρχεις και τους μηρούς. Έπειτα, από το εσωτερικό μέρος των ιγνύων και από τις κνήμες, στα έσω σφυρά και τους άκρους πόδες. Πρέπει, λοιπόν, στους πόνους της μέσης και των όρχεων να κάνουμε τις αφαιμάξεις από την εσωτερική πλευρά των ιγνύων και των σφυρών.

Το τρίτο ζεύγος των φλεβών από τους κροτάφους κατευθύνεται, περνώντας από τον τράχηλο, προς τις ωμοπλάτες. Έπειτα φέρεται προς τον πνεύμονα και φθάνει, η φλέβα της δεξιάς πλευράς στα αριστερά, και η φλέβα της αριστερής πλευράς στα δεξιά, ενώ εκείνη της δεξιάς πλευράς κατευθύνεται από τον πνεύμονα στον μαστό, τη σπλήνα και τον νεφρό, κι εκείνη της αριστερής πλευράς κατευθύνεται από τον πνεύμονα προς τον μαστό δεξιά, το συκώτι και τον νεφρό. Η κατάληξη και των δύο αυτών φλεβών είναι ο δακτύλιος.

Το τέταρτο ζεύγος κατευθύνεται από το εμπρόσθιο μέρος της κεφαλής και των ματιών κάτω από τον αυχένα και τις κλείδες, έπειτα από το απάνω μέρος, περνώντας από τους βραχίονες, προς την πτυχή του αγκώνα. Ύστερα, περνώντας από τα αντιβράχια, προς τους καρπούς και τα δάκτυλα. Έπειτα, από τα δάκτυλα, ανεβαίνει προς τις παλάμες των χεριών και τα αναβράχια, στις πτυχές των αγκώνων, από το κάτω μέρος των βραχιόνων προς τις μασχάλες, κι από το απάνω μέρος των πλευρών η μια φλέβα φθάνει στη σπλήνα και η άλλη στο συκώτι, ενώ και οι δύο καταλήγουν, περνώντας από την κοιλιά, στα γεννητικά όργανα.

Αυτή είναι η διακλάδωση των μεγάλων φλεβών. Υπάρχουν επίσης στο σώμα πάμπολλες και ποικιλόμορφες φλέβες με αφετηρία την κοιλιά, που μεταφέρουν την τροφή στον οργανισμό. Η τροφή μεταφέρεται επίσης με τις μεγάλες φλέβες που φθάνουν απομέσα και απέξω στην κοιλιά και το υπόλοιπο σώμα και συγκοινωνούν μεταξύ τους, άλλες από μέσα προς τα έξω και άλλες απέξω προς τα μέσα. Πρέπει, λοιπόν, οι αφαιμάξεις να γίνονται σύμφωνα με αυτές τις προϋποθέσεις. Μα πρέπει να φροντίζει κανείς ώστε να γίνονται αυτές όσο το δυνατό μακρύτερα από το μέρος όπου παρουσιάζονται οι πόνοι συνήθως και όπου συσσωρεύεται το αίμα, γιατί με αυτόν τον τρόπο, η μεταβολή που θα παρουσιαστεί αιφνίδια δεν θα είναι τόσο σημαντική, και, παραβιάζοντας τη συνήθεια, θα εμποδίσετε το αίμα να συγκεντρώνεται στο ίδιο μέρος.

Εμείς θα επιχειρήσουμε διαβάζοντας λέξη-λέξη το αρχαίο κείμενο (3) να απεικονίσουμε τα λεγόμενα του Ιπποκράτη.

Πρώτο Ζεύγος (4) Μεσημβρινών (Φλεβών) του Ιπποκράτους
Μεσημβρινοί Ιπποκράτους 
«Αι παχύταται δε των  φλεβών ώδε πεφύκασιν·
τέσσαρα ζεύγεά έστιν εν τω σώματι, και έν μεν αυτέων από της κεφαλης όπισθεν δια του αυχένος, έξωθεν επί την ράχιν ένθεν τε και ένθεν παρά τα ισχία αφικνέεται και ες τα σκέλεα, έπειτα διά των κνημέων επί των σφυρών τα έξω και ες τους πόδας διήκει. Δει ουν τας φλεβοτομίας τας των αλγημάτων των εν τω νώτω και τοίσιν ισχίοισιν από των ιγνύων ποιέεσθαι και από των σφυρών έξωθεν»

Η περιγραφή του πρώτου ζεύγους Μεσημβρινών ξεκινά ως εξής: «…τέσσαρα ζεύγεα εστίν εν τω σώματι, και εν μεν αυτέων απο της κεφαλής όπισθεν δια του αυχένος, έξωθεν επί την ράχιν ένθεν τε και ένθεν παρά τα ισχία αφικνέεται…». Το πρώτο ζεύγος Μεσημβρινών του Ιπποκράτους ξεκινά «…από της κεφαλής όπισθεν…» και φέρεται «…δια του αυχένος έξωθεν επί την ράχιν ένθεν τε και ένθεν…». Τα στοιχεία τα οποία μας δίδει στις λίγες αυτές γραμμές ο Ιπποκράτης μας επιτρέπουν να υποθέσουμε ότι το πρώτο ζεύγος Μεσημβρινών κινείται από το οπίσθιο μέρος της κεφαλής μέχρι τα ισχία, παράλληλα προς την μέση γραμμή (ένθεν τε και ένθεν) ακολουθώντας ουσιαστικά την πορεία του Κινέζικου Μεσημβρινού TAIYANG ΠΟΔΙΟΥ (Π.Μ. Ουροδόχου Κύστης).

Στην συνέχεια το αρχαίο κείμενο αναφέρει: «…παρά τα ισχία αφικνέεται και ες τα σκέλεα, έπειτα δια των κνήμεων επί των σφυρών τα έξω και ες τους πόδας διήκει.». Από την περιγραφή αντιλαμβανόμαστε ότι και μετά τα ισχία ο Ιπποκρατικός Μεσημβρινός συνεχίζει να κινείται στην οπίσθια επιφάνεια του κάτω άκρου, τόσο των μηρών όσο και των κνημών για να καταλήξει στα έξω σφυρά και στην έξω επιφάνεια των άκρων ποδών. Δικαιούμαστε λοιπόν από την περιγραφόμενη πορεία να υποστηρίξουμε ότι και μετά τα ισχία ο περιγραφόμενος Μεσημβρινός ακολουθεί την πορεία του TAIYANG ΠΟΔΙΟΥ.

Το αρχαίο κείμενο ως προς το πρώτο ζεύγος Μεσημβρινών κλείνει με τα εξής: «Δει ουν τας φλεβοτομίας (5) τας επί των αλγημάτων των εν τω νώτω και τοίσιν ισχίοισιν από των ιγνύων ποιέεσθαι και από των σφυρών έξωθεν.». Σε αυτό το κομμάτι ο Ιπποκράτης μας δίνει άλλη μια πληροφορία ως προς την πορεία του πρώτου ζεύγους Μεσημβρινών: ότι διέρχεται από τα ιγνύα (την οπίσθια επιφάνεια των γονάτων) και μάλιστα από την εξωτερική πλευρά αυτών. Πέρα όμως από την λεπτομέρεια αυτή, ως προς την πορεία του πρώτου ζεύγους Μεσημβρινών, σ’ αυτό το σύντομο απόσπασμα ο Ιπποκράτης περιγράφει μια θεραπευτική μέθοδο. Περιγράφει μια θεραπευτική τεχνική. Η θεραπευτική τεχνική που περιγράφει στηρίζεται κατ’ αρχάς στην πορεία αυτού του πρώτου ζεύγους Μεσημβρινών. Άρα, οι Αρχαίοι Έλληνες, όχι μόνο γνώριζαν θεωρητικά αλλά και εφάρμοζαν πρακτικά μια θεραπευτική τεχνική που στηρίζονταν σε πορείες των δικών τους Μεσημβρινών.

Άρα, η ανάλυση των Μεσημβρινών του Ιπποκράτους δεν γίνεται για θεωρητικούς λόγους, αλλά για να εκπαιδευτούν κάποιοι (οι μαθητές, «…ποιέεσθαι…») στην θεραπευτική τεχνική αυτή, την οποία ο Ιπποκράτης ονομάζει φλεβοτομία.

Ένα άλλο πολύ σημαντικό στοιχείο που προκύπτει από αυτήν εδώ την περιγραφή είναι ότι η επέμβαση που ο Ιπποκράτης ονομάζει φλεβοτομία, γίνεται σε άλλες από τις περιοχές που πάσχουν (για τους πόνους της μέσης και των ισχίων επεμβαίνουμε στην εξωτερική πλευρά των ιγνύων και στα έξω σφυρά) (6).

Τα δυο αυτά στοιχεία σε συνδυασμό με την ίδια την τεχνική που προτείνει, την οποία ονομάζει φλεβοτομία και η οποία μας επιτρέπει να υποθέσουμε από το όνομα ότι απαιτεί την χρήση αιχμηρού εργαλείου, μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ο Ιπποκράτης γνώριζε, εφάρμοζε και δίδασκε μια θεραπευτική τεχνική παρόμοια, αν όχι ταυτόσημη με τον Κινέζικο Βελονισμό (7).

Δεύτερο Ζεύγος Μεσημβρινών (Φλεβών) του Ιπποκράτους

Μεσημβρινοί Ιπποκράτους«Αι δ’ έτεραι φλέβες εκ της κεφαλής παρά τα ούατα διά του αυχένος, αι σφαγίτιδες καλεόμεναι, έσωθεν παρά την ράχιν εκατέρωθεν φέρουσι παρά τας ψόας ες τους όρχιας και ες τους μηρούς, και διά των ιγνύων εκ του έσωθεν μέρεος, έπειτα διά των κνημέων παρά τα σφυρά τα έσωθεν και ες τους πόδας. Δει ουν τας φλεβοτομίας προς τας οδύνας ποιέεσθαι τας από των ψοών και των ορχίων, από των ιγνύων και από των σφυρών έσωθεν»

Η περιγραφή του δεύτερου ζεύγους των Μεσημβρινών ξεκινά με την φράση: «…εκ της κεφαλής παρά τα ούατα δια του αυχένος…». Από την περιγραφή αυτή γίνεται φανερό ότι το δεύτερο ζεύγος Μεσημβρινών του Ιπποκράτη ξεκινά από την κεφαλή. Η επισήμανση «…παρά τα ούατα…» μας υποχρεώνει να υποθέσουμε, λόγω του όρου «…παρά…» και λόγω της καμπυλότητας των αυτιών ότι το ζεύγος αυτό καμπυλώνει γύρω από τα αυτιά. Το κάτωθι χωρίο περιέχεται στο Ιπποκρατικό βιβλίο «περί Γονής» στην 2η παράγραφο: «Οκόσοι δε παρ’ ους τετμημένοι εισίν, ούτοι λαγνεύουσι και αφιάσιν, ολίγον δε και ασθενές και άγονον». Δηλαδή, όσοι έχουν υποστεί τομή παρά των αυτιών, συνουσιάζονται και εκσπερματώνουν, αλλά η εκσπερμάτιση είναι λιγοστή, ασθενής και στείρα. (παρακάτω αναφέρεται ότι ο Μεσημβρινός περνά από τους όρχεις και είναι ο μοναδικός από τους τέσσερις για τον οποίο αναφέρεται άμεσα σύνδεση με τους όρχεις).

Στην συνέχεια αναφέρεται «…δια του αυχένος…». Στην σύγχρονη ελληνική γλώσσα ο όρος αυχένας περιγράφει την οπίσθια επιφάνεια του λαιμού πέριξ της αυχενικής μοίρας της Σπονδυλικής Στήλης. Δεν γνωρίζουμε όμως αν από τον Ιπποκράτη ο όρος αυχένας συμπεριλαμβάνει και την πλάγια ή πρόσθια επιφάνεια του λαιμού. Η ιδέα ότι ο Μεσημβρινός δεν περνά από την οπίσθια επιφάνεια του λαιμού αλλά από μια περιοχή του λαιμού πιο προσθιοπλάγια, ενισχύεται και από το όνομα του ζευγαριού αυτών των Μεσημβρινών που ο Ιπποκράτης ονομάζει σφαγίτιδες. Η σφαγή βρίσκεται στην πρόσθια επιφάνεια του λαιμού, στο όριο ανάμεσα στον λαιμό και το θώρακα, στην βάση της λαβής του στέρνου.

Στην συνέχεια αναφέρεται «…έσωθεν παρά την ράχιν εκατέρωθεν φέρουσι παρά τους ψόας ες τους όρχιας…». Μετά τον λαιμό-τράχηλο ο Μεσημβρινός κατέρχεται «…έσωθεν παρά την ράχιν…», σε αντίθεση με το πρώτο ζεύγος Μεσημβρινών το οποίο κατέρχεται «….έξωθεν επί την ράχιν» (8). Σε αυτή την αναφορά μας επιτρέπεται πάλι να υποθέσουμε ότι ο Μεσημβρινός κατέρχεται ακολουθώντας την προσθιοπλάγια επιφάνεια του τραχήλου, στην προσθιοπλάγια και όχι οπίσθια επιφάνεια της ράχης, στο όριο ανάμεσα στην πρόσθια και την οπίσθια επιφάνεια του κορμού.

Το κείμενο συνεχίζει και ο Ιπποκράτης αναφέρει «…εκατέρωθεν φέρουσι παρά τους ψόας…». Η λέξη «…εκατέρωθεν…» επιβεβαιώνει την ιδέα ότι μιλάμε για ζεύγος Μεσημβρινών που αναπτύσσονται στην δεξιά και αριστερή πλευρά του σώματος. Οι ψόες είναι δυο μεγάλες μυϊκές ομάδες, οι οποίες εκφύονται από τους οσφυϊκούς σπονδύλους και καταφύονται στον ελάσσονα τροχαντήρα του μηριαίου οστού. Οι μύες αυτοί αφορίζουν την οπίσθια κοιλιακή χώρα (κατ’ επέκταση συνδέονται και με την οσφυϊκή χώρα και τους Νεφρούς.)

Ένα σημείο βελονισμού το οποίο επηρεάζει άμεσα την περιοχή των ψοών είναι το  JINGMEN 25 Χ.Κ., σημείο Mu των Νεφρών, γιατί όντως από την περιοχή αυτή έχουμε πρόσβαση στα Νεφρά. Μετά τους ψόας ο Μεσημβρινός καταλήγει «…ες τους όρχιας…», δηλαδή στα εξωτερικά γεννητικά όργανα.

Από την μέχρι αυτού του σημείου, δηλαδή των γεννητικών οργάνων, πορεία του Μεσημβρινού θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι το δεύτερο ζεύγος Μεσημβρινών του Ιπποκράτη ακολουθεί την πορεία του SHAOYANG ΠΟΔΙΟΥ (Π.Μ. Χοληδόχου Κύστης).

Από τα γεννητικά όργανα και μετά όμως, ο περιγραφόμενος από τον Ιπποκράτη Μεσημβρινός ακολουθεί διαφορετική πορεία από τον SHAOYANG ΠΟΔΙΟΥ. Σύμφωνα με τα λεγόμενα του Διδασκάλου «…και ες τους μηρούς, και δια των ιγνύων εκ του έσωθεν μέρεος, έπειτα δια των κνημέων παρά τα σφυρά τα έσωθεν και ες τους πόδας.». Από τα γεννητικά όργανα και μετά ο δεύτερος Μεσημβρινός ακολουθεί την πορεία της έσω επιφάνειας του μηρού, των ιγνύων, της κνήμης, του έσω σφυρού μέχρι τα μεγάλα δάκτυλα του άκρου πόδα. Η πορεία αυτή είναι αναμενόμενη γιατί πραγματικά και κάθε άνθρωπος στο σώμα του το νιώθει, ότι η εσωτερική πλευρά των ποδιών επηρεάζει περισσότερο τα γεννητικά όργανα. Εξ’ άλλου και οι Κινέζοι, οι οποίοι στην εσωτερική πλευρά των ποδιών αποδίδουν τρεις yin Μεσημβρινούς (TAIYIN, JUEYIN, SHAOYIN – από τον TAIYIN περνά ο τενοντομυϊκός από τα γεννητικά όργανα) τους κατευθύνουν και τους τρεις στα γεννητικά όργανα.

Από την ανάλυση του δεύτερου ζεύγους Μεσημβρινών του Ιπποκράτη μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι ως προς την σχέση τους με τους Κινέζικους Μεσημβρινούς, ισχύουν τα εξής: Ο Ιπποκρατικός Μεσημβρινός από το κεφάλι μέχρι τα γεννητικά όργανα ταιριάζει με τον  SHAOYANG ΠΟΔΙΟΥ, ενώ από τα γεννητικά όργανα μέχρι τα εσωτερικά ακροδάκτυλα ταιριάζει με τους  τρεις yin Μεσημβρινούς του ποδιού:  TAIYIN, JUEYIN, SHAOYIN.

Το κείμενο για το δεύτερο ζεύγος Μεσημβρινών κλείνει ως εξής: «Δει ουν τας φλεβοτομίας προς τας οδύνας ποιέεσθαι τας από των ψοών και των όρχεων, από των ιγνύων και από των σφυρών έσωθεν». Κατά αντίστοιχο τρόπο με το προηγούμενο ζεύγος Μεσημβρινών και εδώ ο Ιπποκράτης περιγράφει την θεραπευτική τεχνική του βελονισμού. Προτείνει για τα προβλήματα και τους πόνους των γεννητικών οργάνων και των ψοών (μάλλον προσθιοπλάγια κοιλιακή χώρα και Νεφροί) να καταφεύγει κανείς στην χρήση σημείων ή περιοχών βελονισμού (φλεβοτομίας) στην εσωτερική πλευρά των ιγνύων και στα έσω σφυρά.

Στα πλαίσια της Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής και του Βελονισμού εφαρμόζονται ακριβώς οι ίδιες αρχές, ιδιαίτερα ως προς την αντιμετώπιση προβλημάτων στα γεννητικά όργανα (βλέπε YINGGU 10N., LIGOU 5H.) και τα Νεφρά.

Σημειώσεις
1. Το «ΠΕΡΙ ΦΥΣΙΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ», έχει γραφτεί στην περίοδο ανάμεσα στο 450 π.Χ. και 350 π.Χ.. Αυτό σημαίνει ότι είναι η παλαιότερη ιστορικά αναφορά που έχουμε για τους Μεσημβρινούς. Γιατί οι Κινέζοι ομολογούν ότι η παλαιότερη αναφορά που έχουν για τους δικούς τους Μεσημβρινούς είναι τα χειρόγραφα του Malagwdi, τα οποία αναφέρουν 11 μεσημβρινούς και χρονολογούνται από το 168 π.Χ. Μήπως λοιπόν πρέπει να ξαναδούμε τον βελονισμό, τόσο εμείς οι Έλληνες, όσο και οι ανά τον κόσμο βελονιστές, με άλλο μάτι;

2. Ως προς την αυθεντικότητα του «Περί φύσιος ανθρώπου» έχουμε να πούμε τα εξής: Ο Γαληνός ο Ορειβάσιος και ο Ερωτιανός (φημισμένοι ιατροί συγγραφείς που έδρασαν ένα με δυο αιώνες μετά την γέννηση του Ιησού) υποστηρίζουν ότι το εν λόγω έργο είναι γνησίως Ιπποκρατικόν. Ειδικά όμως για την ενδέκατη παράγραφο, ο Αριστοτέλης την αναφέρει αυτούσια στο βιβλίο του «Περί Ζώων ιστορίας», υποστηρίζοντας ότι την έχει συγγράψει ο Πόλυβος, ο οποίος είναι γαμπρός και άρα σύγχρονος του Ιπποκράτους. Εν ολίγοις ακόμα και εκείνοι που αρνούνται την γνησιότητα του κειμένου, ομολογούν ότι το βιβλίο αυτό της Ιπποκρατικής συλλογής γράφτηκε από κάποιον, σύγχρονο του Ιπποκράτους. Άρα μπορούμε να τοποθετήσουμε την περίοδο συγγραφής του «Περί φύσιος ανθρώπου» ανάμεσα στο 450 π.Χ. και στο 350 π.Χ.  Το «Περί φύσιος ανθρώπου» βρίσκεται υπό την μορφή χειρόγραφου κώδικα στην βιβλιοθήκη της Μονής Εσφιγμένου στο Άγιον Όρος: 2.330, 317 (ΙΣΤ΄ αι.).

3. Επιλέξαμε να ασχοληθούμε απ’ ευθείας με το αρχαίο κείμενο γιατί είναι πάντα καλύτερο να πίνεις νερό απ’ ευθείας από την πηγή. Όσο καλοπροαίρετη ή αξιόπιστη κι να είναι η μεταφραστική προσπάθεια κάποιου μελετητή, δεν παύει να είναι κάτι διαφορετικό από ότι η ίδια η πηγή. Παραθέτουμε και το αρχαίο κείμενο και την μετάφραση του (μεταφραστική επιμέλεια Κ.Γ. Πουρναρόπουλος, εκδ. Μαρτίνος.). Σχετικά με το σχόλιο που προηγείται του μεταφρασμένου κειμένου: «συγκεχυμένη περιγραφή των φλεβών» έχουμε να πούμε ότι: Το σχόλιο αυτό του μεταφραστή, αποκαλύπτει την αλήθεια του ισχυρισμού ότι είναι καλύτερα να πίνεις νερό από την ίδια την πηγή, παρά από μεσάζοντες. Επίσης, εξηγεί με απόλυτα σαφή τρόπο το γιατί μεγάλα κομμάτια της Αρχαίας Ελληνικής γνώσης χάθηκαν, ξεχάστηκαν ή παραμένουν ανεκμετάλλευτα. Εμείς οι σύγχρονοι Έλληνες έχουμε ιδιαίτερη ευκολία στο να κρίνουμε, να καταδικάζουμε και να απορρίπτουμε την σκέψη των προγόνων μας ως συγκεχυμένη. Δεν αναρωτιόμαστε μήπως η δικιά μας σκέψη τελεί υπό σύγχυση, δεν αμφιβάλλουμε καθόλου, ούτε μας ανησυχεί η ενδεχόμενη άγνοια μας. Επίσης, το σχόλιο αυτό του μεταφραστή, ο οποίος ήταν καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, γιατρός ο ίδιος, αποκαλύπτει ξεκάθαρα τον τρόπο της σύγχρονης ιατρικής σκέψης. Δεν ταιριάζει με αυτά που ξέρω ή νομίζω ότι ξέρω, άρα απορρίπτεται. Η πιθανότητα του λάθους δεν υφίσταται για έναν καθηγητή, ούτε ταιριάζει με την φύση των σύγχρονων ιατρικών σπουδών.  Γι’ αυτό χρειάζεται για μας τους θεραπευτές όλα τα κείμενα του Ιπποκράτη να ξαναδιαβαστούν, όλα να ξαναειπωθούν, γιατί εξ’ αιτίας της άγνοιας και της αλαζονείας μας έχουμε πετάξει στον κάλαθο των αχρήστων θησαυρούς γνώσης από το παρελθόν.

4. Ο Ιπποκράτης στο κείμενο του αναφέρει την ύπαρξη τεσσάρων ζευγών φλεβών (Μεσημβρινών), τα οποία και περιγράφει αναλυτικά. Το κάθε ζεύγος αναπτύσσεται, όπως προκύπτει από τα λεγόμενα του, στο δεξιό και αριστερό ημιμόριο του σώματος. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο όπως ήδη γνωρίζουμε αναπτύσσονται στο ανθρώπινο σώμα και τα δώδεκα ζεύγη των Κινέζικων Πρωτευόντων Μεσημβρινών.

5. Υπάρχουν δυο όροι σε αυτό το κείμενο του Ιπποκράτους οι οποίοι δημιουργούν μια σχετική σύγχυση στον αναγνώστη, οι όροι «φλέβες» και «φλεβοτομία». Τι εννοεί ο Ιπποκράτης όταν χρησιμοποιεί τον όρο «φλέβες»; Εννοεί αγγειακά στελέχη που φιλοξενούν φλεβικό αίμα; Είναι προφανές ότι τα περιγραφόμενα κανάλια δεν είναι αυτό που σήμερα ονομάζουμε φλέβες. Το γεγονός άλλωστε αυτό οδήγησε και τον μεταφραστή ή σχολιαστή του κειμένου να κάνει την ατυχέστατη δήλωση : «Συγκεχυμένη περιγραφή των φλεβών».

Με τον όρο φλέβες λοιπόν ο Ιπποκράτης περιγράφει κάποια κανάλια ενέργειας, τα οποία κινούνται άλλοτε στην επιφάνεια και άλλοτε στο εσωτερικό του σώματος και στα οποία έχει την δυνατότητα κανείς να επέμβει εφαρμόζοντας την λεγόμενη «φλεβοτομία». Το ότι περιγράφει αυτά τα κανάλια με τον όρο φλέβες μπορεί να σημαίνει δυο πράγματα: Είτε, πρώτον, ότι την εποχή του Ιπποκράτους ο όρος φλέβες είχε και άλλο περιεχόμενο και σημασία από αυτήν που έχει σήμερα, την οποία ο Ιπποκράτης γνώριζε και υπονοούσε αλλά εμείς σήμερα δεν γνωρίζουμε, είτε, δεύτερον, ότι επειδή η τεχνική που εφάρμοζε ήταν αιματηρή (προκαλούσε δηλαδή τρύπημα με κάποια αιχμηρή βελόνα που είχε ως συνέπεια την έξοδο φλεβικού αίματος) χαρακτήριζε την μέθοδο ως φλεβοτομία, γιατί ο όρος αυτός έχει μέσα του αιματηρότητα. Τα κανάλια δε τα οποία συνέδεαν τα διάφορα μέρη του σώματος και φιλοξενούσαν αυτό το αίμα που έρχονταν με την φλεβοτομία, τα ονόμασε και αυτά φλέβες. Ένα άλλο στοιχείο σχετικά με τον όρο φλέβες του Ιπποκράτους και την σύνδεση της Αρχαίας Ελληνικής με την Παραδοσιακή Κινέζικη Ιατρική, είναι ο όρος MAI που χρησιμοποιείται στα αρχαία Κινέζικα Ιατρικά κείμενα. Ο όρος MAI χρησιμοποιείται στο LING SHU, το δεύτερο βιβλίο του Κίτρινου Αυτοκράτορα, αλλά και σε κατοπινά κείμενα, για να περιγράψει τους Κινέζικους Μεσημβρινούς. Ο όρος JING-LUO (Μεσημβρινοί-Κλάδοι) που αντικατέστησε τον όρο MAI, υιοθετήθηκε πολύ πρόσφατα. Ο όρος MAI μεταφράζεται ως φλέβα, ως αγγειακό στέλεχος που περιέχει στο εσωτερικό του αίμα (XUE MAI). Επίσης ο όρος MAI χρησιμοποιείται και στους 8 Παράδοξους Μεσημβρινούς (QI JING BA MAI). Το γιατί και στα δυο Ιατρικά συστήματα, τα περιγραφόμενα κανάλια αναφέρονται τελικά ως φλέβες, σχετίζεται κατά την γνώμη μου με την επιδίωξη του θεραπευτή να προκαλέσει έξοδο αίματος από το σώμα του πάσχοντος.

Στην Παραδοσιακή Κινέζικη Ιατρική όπου η χρήση των Μεσημβρινών και του Βελονισμού διαδίδεται και διευρύνεται, γίνεται αντιληπτό στην πορεία, ότι η έξοδος του αίματος δεν είναι πάντοτε απαραίτητη για να επέλθει θεραπευτικό αποτέλεσμα. Έτσι, σιγά-σιγά στην θεωρία των Μεσημβρινών παρεισφρύει και η έννοια της ενέργειας Qi. Σήμερα οι 12 Πρωτεύοντες Μεσημβρινοί περιγράφονται ως JING-LUO (Κανάλια και Κλάδοι), αναφέρεται όμως ότι στο εσωτερικό τους κυλάει ενέργεια Qi. και αίμα. Η επισήμανση ότι κυκλοφορεί ενέργεια και αίμα, αποτελεί κατάλοιπο της θεωρίας των MAI. Πέρα όμως από τις οποιεσδήποτε υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε, παραμένει το γεγονός ότι οι πρώτες αναφορές σε Μεσημβρινούς, τόσο στην Αρχαία Ελληνική, όσο και στην Παραδοσιακή Κινέζικη Ιατρική φέρουν τον όρο φλέβες. Το αν ο όρος φλέβες ταξίδεψε απ’ την Ανατολή στην Ελλάδα ή το αντίθετο ή γεννήθηκαν ταυτόχρονα, δεν το γνωρίζουμε. Αν υπάρχει όμως ουσιαστικός λόγος να το μάθουμε, σίγουρα θα αποκαλυφθεί.

6. Η φλεβοτομία είναι μια θεραπευτική τεχνική, που όπως και ο βελονισμός σε υποχρεώνει να τρυπήσεις ένα συγκεκριμένο σημείο του σώματος. Ο Ιπποκράτης όμως, στην παραίνεση του προς τους μαθητές του («…ποιέεσθαι…») δεν αναφέρει ακριβή σημεία, αλλά αναφέρει περιοχές (έξω σφυρά και ιγνύα, έσω σφυρά και ιγνύα). Οι περιοχές αυτές που αναφέρει ο Ιπποκράτης είναι τα δικά του σημεία βελονισμού. Η γνώμη μου είναι ότι όλες οι αναφερόμενες από τον Ιπποκράτη περιοχές από όπου πορεύονται οι μεσημβρινοί του είναι και περιοχές φλεβοτομίας (βελονισμού) και άρα μπορούν να χρησιμοποιηθούν θεραπευτικά.

7. Η εκτίμηση ότι το κείμενο αυτό του Ιπποκράτους, μας παραπέμπει σε μια θεωρητική δομή (ανάλυση Μεσημβρινών και σύνδεση περιοχών του σώματος μεταξύ τους) αλλά και μια πρακτική εφαρμογή (φλεβοτομία) παρόμοια με του Κινέζικου Βελονισμού, είναι ξεκάθαρη και αδιαμφισβήτητη. Ο Ιπποκράτης γνώριζε, εφάρμοζε και δίδασκε στους μαθητές του μια θεραπευτική τέχνη ίδια με τον βελονισμό. Το γεγονός ότι εμείς δεν έχουμε κληρονομήσει κάποια ξεκάθαρη πληροφορία ως προς αυτό (παρά μόνο βέβαια αυτό το μικρό απόσπασμα από τα Ιπποκρατικά Άπαντα) δεν συνεπάγεται ότι το γεγονός αυτό δεν συνέβαινε. Είναι απόλυτα όμως φυσιολογικό, ότι στην πορεία του χρόνου αυτή η θεραπευτική τέχνη ξεχάστηκε. Αν λάβουμε υπ’ όψιν μας τους διωγμούς που υπέστη κάθε τι Ελληνικό από την Ρωμαϊκή Εποχή μέχρι τις μέρες μας, είναι αναμενόμενο πολλά κομμάτια της Αρχαίας Ελληνικής γνώσης να σκεπαστούν από την λήθη.

Οι Κινέζοι αντίθετα διατήρησαν στην πορεία του χρόνου τις αρχαίες θεραπευτικές τέχνες τους. Είναι η φύση τους πολιτισμού τους που επιτρέπει την συντήρηση της μνήμης. Μην ξεχνάμε βέβαια ότι ο βελονισμός στην πορεία του χρόνου γνώρισε υφέσεις και εξάρσεις και στην ίδια της Κίνα. Για παράδειγμα, κατά την διάρκεια της τελευταίας δυναστείας των QING (1644-1911), η Κινέζικη Ιατρική στο σύνολο της, συμπεριλαμβανομένου και του βελονισμού, απαξιώθηκε από τους ευρώπληκτους αυτοκράτορες. Θεωρήθηκε η Δυτική Ιατρική των Ιησουϊτών ανώτερη της Κινέζικης. Μια περίοδο της διακυβέρνησης της Κίνας από τους εθνικιστές (Τσαν Γκαι Σεκ) και κομμουνιστές ηγέτες (Μάο Τσε Τουνγκ) ο βελονισμός είχε απαγορευθεί, ως απομεινάρι ενός απολυταρχικού και καταπιεστικού καθεστώτος. Το χρυσάφι όμως δεν χάνεται όσο βαθιά και αν το θάψεις, και ο βελονισμός παρά τις μεγάλες βουτιές προς την αφάνεια, με τους ξυπόλητους γιατρούς ξανάρθε στην επιφάνεια. Σήμερα δε, απολαμβάνει ανά τον κόσμο μια εξαιρετική εκτίμηση και δημοτικότητα.

8. Τα τέσσερα ζεύγη Μεσημβρινών που περιγράφει ο Ιπποκράτης ξεκινάνε από την κεφαλή. Παρατηρούμε δε, ότι η αφετηρία του κάθε ζεύγους, από το πρώτο προς το τέταρτο μετατοπίζεται βαθμιαία από το οπίσθιο τμήμα της κεφαλής προς το πρόσθιο. Συγκεκριμένα: -Πρώτο ζεύγος: «…από της κεφαλής όπισθεν…» -Δεύτερο ζεύγος: «…εκ της κεφαλής παρά τα ούατα…» -Τρίτο ζεύγος: «…εκ των κροτάφων…» -Τέταρτο ζεύγος: «…από του έμπροσθεν της κεφαλής και των οφθαλμών…». Αυτό μας επιτρέπει να υποθέσουμε ότι και όλη η υπόλοιπη πορεία του Μεσημβρινού μετά το κεφάλι, στον κορμό δηλαδή, έχει βαθμιαία μετατόπιση από πίσω προς τα εμπρός, καθώς περνάμε από το πρώτο στο τέταρτο ζεύγος Μεσημβρινών.

Βιβλιογραφία
1. Άπαντα Ιπποκράτους, τόμοι 6, Εκδ. Μαρτίνος
2. Bai XingHua, Acupunture a Visible Holism
3. Peter Deadman, A manual of Acupunture

4. Liu GongWang, Meridians and Collaterals

Αλέξανδρος Τηλικίδης
Ακαδημία Αρχαίας Ελληνικής και Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής

Χρήστος Μπουκουβάλας
Ο Χρήστος Μπουκουβάλας είναι απόφοιτος του τμήματος βελονισμού της «ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ». Ως εργασία προκειμένου να του αποδοθεί το δίπλωμα του, του ανατέθη η μελέτη του «Περί φύσιος ανθρώπου». Ο Χρήστος είναι ο πρώτος που απεικόνισε σε σχήμα τους Μεσημβρινούς του Ιπποκράτους.

Διαβάστε: Οι μεσημβρινοί του Ιπποκράτους | Μέρος Β

Ακαδημία

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο

1 σχόλιο

Σχολιάστε

Για να καταχωρήσετε το σχόλιο σας, συνδεθείτε με...



Αφήστε το σχόλιό σας !
Γράψτε το όνομά σας