Pranayama και ο Έλεγχος της Βιοενέργειας στη Γιόγκα

0
390

Οι περισσότεροι άνθρωποι στον σύγχρονο κόσμο πιστεύουν πως η Γιόγκα είναι μόνο σωματικές ασκήσεις. Στην πραγματικότητα η Ασάνα (σωματική άσκηση) είναι μόνο ένα κομμάτι της γιόγκικης πρακτικής.

 

Ο Πατάντζαλι στις Σούτρες του αναφέρει σαν οκταπλό μονοπάτι της Γιόγκα τα Γιάμας και Νιγιάμας (κανόνες ηθικής και συμπεριφοράς), Ασάνα, Πραναγιάμα, Πρατυαχάρα (συγκέντρωση των αισθήσεων προς τα μέσα), Νταράνα (συγκέντρωση του νου), Ντυάνα (διαλογισμός) και Σαμάντι (ένωση με το Υπέρτατο, φώτιση).

Σε αυτό το άρθρο θα μιλήσουμε για την Πραναγιάμα.

1. Τι είναι Πράνα και τι Πραναγιάμα

Η Πράνα είναι η ζωτική δύναμη που υπάρχει στο σώμα μας και στο κάθε τι γύρω μας. Γίνεται ορατή μέσω της κίνησης και της δράσης. Κινεί τους μύες μας και μας φέρνει σε επαφή με τον εξωτερικό κόσμο. Σε κάθε δημιούργημα, σε κάθε επίπεδο. Η ενέργεια, το Τσι, η Πράνα, η βιοενέργεια είναι έννοιες σχεδόν ταυτόσημες. Ετυμολογικά, συνδέεται με τη λέξη “πνεύμα” και τη λέξη “αναπνοή”. Μια πολυδιάστατη ενέργεια σε συνεχή κίνηση που βρίσκεται στο κάθε ον και σε κάθε σκέψη. Η Πράνα που βρίσκεται έξω από εμάς και παντού στο σύμπαν, ονομάζεται κοσμική Πράνα ή Μάχα Πράνα.

Η λέξη Πραναγιάμα είναι σύνθετη και αποτελείται από την Πράνα που σημαίνει ζωτική ενέργεια και Αγιάμα που σημαίνει έλεγχος. Ο έλεγχος της ενέργειας στο σώμα μέσω των αναπνοών οδηγούν τον ασκούμενο στην κατανόηση της υπόστασης της βιοενέργειας. Ο Πατάντζαλι ορίζει σαν Πραναγιάμα τον έλεγχο της αναπνοής και τον έλεγχο της Πράνα στο σταμάτημα και το κράτημα της αναπνοής το οποίο γίνεται σε μια σταθερή σωματική θέση (Ασάνα).

2. Ιστορικά στοιχεία

Στην Ινδία η Πραναγιάμα εξασκείται εδώ και 4.000 χρόνια. Οι αρχαίοι γιόγκις που παρατηρούσαν πολύ καλά τη φύση και το περιβάλλον διαπίστωσαν πως τα ζώα που ανέπνεαν πιο αργά (πύθωνες, ελέφαντες, χελώνες) είχαν μεγαλύτερη διάρκεια ζωής από τα άλλα που ανέπνεαν πιο γρήγορα όπως σκυλιά, πουλιά και κουνέλια. Αυτό συμβαίνει γιατί η αναπνοή συνδέεται άμεσα με την λειτουργία της καρδιάς. Καθώς παρατηρούσαν τη λειτουργία της φύσης οι αρχαίοι γιόγκι έψαχναν τρόπο να αναπτύξουν τις ήσυχες περιοχές του εγκεφάλου και να επεκτείνουν τα όρια της προσωπικότητας του ανθρώπου, έτσι ανακάλυψαν την Πραναγιάμα.

Στα παλιά κείμενα της Γιόγκα όπως η Μπαγκαβάτ Γκιτά, η Χάθα Γιόγκα Πραντίπικα και η Τζεράντα Σαμχίτα (5 – 6ο αιώνα μ.Χ.) αναφέρονται τεχνικές αναπνοών καθώς υπήρξε η ανάγκη καταγραφής τους διότι μέχρι τότε περνούσαν μόνο προφορικά από δάσκαλο σε μαθητή. Στην μεσαιωνική εποχή της Χάθα Γιόγκα οι τεχνικές της Πραναγιάμα είχαν περίοπτη θέση από δασκάλους και ασκούμενους καθώς θεωρούνταν πως οδηγούσαν κατευθείαν στη Μόκσα (κατάσταση ενότητας και φώτισης).

Αργότερα, από το 1850 – 1940 η επιρροή κινείται στα πρώιμα χρόνια από τη θρησκεία, και όσο περνά ο καιρός στην σωματική κουλτούρα καθώς υπάρχουν αμερικάνικες και ευρωπαϊκές επιρροές. Στις αρχές του 19ου αιώνα οι δυτικοί, άρχισαν να καταλαβαίνουν τα ιατρικά οφέλη της Πραναγιάμα καθώς και ότι αποβάλλεται διοξείδιο του άνθρακα (CO2) από τον οργανισμό. Το 1924 γίνονται τα πρώτα επιστημονικά πειράματα για την Πραναγιάμα από τον Swami Kuvalyananda και το 1936 o Swami Sivananda μιλάει πρώτος για την επιστήμη της αναπνοής.

Η αναγέννηση της Γιόγκα κατά τον 21ο αιώνα επαναφέρει τις αναπνευστικές τεχνικές, αλλά το βάθος και η ουσία τους παραμένουν ανεξερεύνητες για τους περισσότερους από εμάς.

3. Πράνα και ενεργειακή ανατομία

Σύμφωνα με τη φιλοσοφία της Γιόγκα, δεν έχουμε μόνο το φυσικό μας σώμα αλλά πέντε.

Αυτά είναι τα εξής:
α. Ανναμάγυα Κόσα, το φυσικό, υλικό μας σώμα.
β. Πραναμάγια Κόσα, το ενεργειακό.
γ. Μανομάγια Κόσα, κατώτερο νοητικό – συναισθηματικό ή Αστρικό
δ. Βιζναμάγια Κόσα, Ανώτερο νοητικό, Διαισθητικό ή Σοφό,
ε. Ανανταμάγια Κόσα, Καρμικό, αιτιατό ή Ευδαιμονικό.

Στο πρανικό, ενεργειακό σώμα κινείται η πράνα. Εκεί βρίσκεται η “αύρα” του ανθρώπου, η οποία μπορεί να γίνει ορατή από ανθρώπους με αυξημένη διαίσθηση. Επίσης, έχει αποδειχθεί επιστημονικά η ύπαρξή της καθώς έχει φωτογραφηθεί από τον Κίρλιαν το 1939.

Η πράνα κινείται και μεταφέρεται μέσω των ενεργειακών καναλιών που ονομάζονται Νάντις.

Σύμφωνα με την γιόγκικη παράδοση υπάρχουν περίπου 72.000 κανάλια σε όλο το σώμα αλλά εδώ θα αναφερθούμε στα 3 κυριότερα. Το κεντρικό κανάλι ονομάζεται Σουσούμνα και διατρέχει τον εγκεφαλονωτιαίο άξονα κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης. Αριστερά, βρίσκεται το Ίντα Νάντι το οποίο ξεκινάει από το αριστερό μέρος του κόκκυγα και καταλήγει στο αριστερό ρουθούνι και έχει αρνητικό πρόσημο. Αντιστοιχεί στην σεληνιακή, θηλυκή ενέργεια. Δεξιά, βρίσκεται το Πίνγκαλα Νάντι το οποίο ξεκινάει στο δεξί μέρος του κόκκυγα και καταλήγει στο δεξί ρουθούνι και έχει θετικό πρόσημο. Αντιστοιχεί στην ηλιακή, ανδρική ενέργεια.

Η κοσμική βιοενέργεια που υπάρχει γύρω μας εισέρχεται στο σώμα μέσω ενός σημείου που βρίσκεται στην κορυφή του κεφαλιού και ονομάζεται Μπίντου. Μέρος αυτής της ενέργειας αποθηκεύεται στην βάση της λεκάνης και χρησιμοποιείται μόνο για πνευματική εργασία. Αυτή η ενέργεια ονομάζεται Κουνταλίνι και βρίσκεται στο Μουλαντάρα Τσάκρα τυλιγμένη σαν φίδι 3μησι φορές.

Τα δυο ενεργειακά κανάλια (Ίντα & Πίνγκαλα Νάντι) διασταυρώνονται κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης και σχηματίζουν τα Τσάκρας ή αλλιώς ενεργειακά κέντρα τα οποία διανέμουν την ενέργεια κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης στα διάφορα σωματικά όργανα. Στα Σανσκριστικά η λέξη τσάκρα σημαίνει τροχός, κύκλος. Ξεκινούν από τη βάση της σπονδυλικής στήλης και καταλήγουν στην κορυφή του κεφαλιού.

Τα κατώτερα τσάκρα, Μουλαντάρ, Σβαθιστάν, Μανιπούρ σχετίζονται με την πιο χονδροειδή έκφραση της ενέργειας και με διαδικασίες επιβίωσης όπως το φαγητό, η αναπαραγωγή και η κυριαρχία. Τα ανώτερα ενεργειακά κέντρα, Αναχάτ, Βισούντι, Άγια, Σαχρασράρ εκφράζουν την ανάγκη του ανθρώπου για επαφή με ανώτερες μορφές ενέργειας όπως η επικοινωνία, η μάθηση, η ανάπτυξη της διαίσθησης κλπ. Το ενεργειακό κέντρο της καρδιάς (Αναχάτ) είναι το κομβικό σημείο μετατροπής της χονδροειδούς ενέργειας των κατώτερων τσάκρα σε πιο λεπτοφυή μέσω της αγάπης και της αποδοχής. Τα ενεργειακά κέντρα έχουν επίσης άμεση επιρροή και στο ορμονικό σύστημα.

4. Λειτουργία και οφέλη της Πραναγιάμα

Η Πραναγιάμα καθαρίζει τα σωματικά και συναισθηματικά μπλοκαρίσματα και επιτρέπει στην ενέργεια να ρέει ανεμπόδιστη στο σώμα. Όπως φορτίζουμε μια μπαταρία έτσι μέσω των τεχνικών φορτίζουμε ολόκληρο το σώμα. Την αυξάνουμε ή την μειώνουμε στο σώμα ανάλογα με το τι τρώμε, πως αναπνέουμε, τι σκεφτόμαστε, τι κάνουμε. Όταν πεθαίνουμε η Πράνα εγκαταλείπει το σώμα και ενώνεται με την κοσμική ενέργεια. Σύμφωνα με τη γιόγκικη φιλοσοφία, οι αρνητικές επιδράσεις όπως συναισθηματικά, νοητικά, σωματικά και ψυχολογικά προβλήματα οφείλονται κυρίως σε ενεργειακά μπλοκαρίσματα και σε ανεπαρκή ποσότητα Πράνα στον οργανισμό.

Το μέσο της Πραναγιάμα είναι η αναπνοή. Οι πρακτικές οδηγούν την αναπνοή πέρα από τα συνηθισμένα όρια, επιταχύνοντας την, επιβραδύνοντας την, επεκτείνοντας την με σκοπό ο ασκούμενος να νιώσει όλο το εύρος της αναπνοής του σε όλα τα επίπεδα της ύπαρξής του.

Κάθε γιόγκικη τεχνική, Ασάνα, Κρίγια, Μούντρα, διαλογισμός στοχεύει στο να ξυπνήσει, να προάγει και να ανεβάσει την Κουνταλίνι προς τα πάνω Τσάκρα. Το “ερπετό” της Κουνταλίνι καθώς είναι ακίνητο στο Μουλαντάρα Τσάκρα, στην περιοχή της λεκάνης, μέσω των κρατημάτων της αναπνοής και της θερμότητας που αυτά παράγουν, κινητοποιείται, ανεβαίνει το Σουσούμνα Νάντι και φτάνει έως το Σαχασράρ Τσάκρα που βρίσκεται στην κορυφή του κεφαλιού. Η συνειδητοποίηση της κοσμικής ενέργειας, της Μάχα Πράνα μοιάζει με την εμπειρία της ενότητας που είναι και ο σκοπός της Γιόγκα. Αυτοί που έχουν ενώσει την ενέργεια τους με την κοσμική ενέργεια είναι Άγιοι ή απελευθερωμένα όντα που έχουν διαλύσει την δυαδικότητα και έχουν βιώσει το Σατ – Τσιτ – Ανάντα.

Ο στόχος της Πραναγιάμα, σαν ένα βήμα από το 8πλο μονοπάτι της Γιόγκας του Πατάντζαλι, είναι να περάσουμε στην Πρατυαχάρα που είναι το επόμενο βήμα κατά το οποίο πραγματοποιείται αποτράβηγμα των αισθήσεων προς τα μέσα.

Έχουν γίνει αρκετές επιστημονικές μελέτες για να κατανοηθεί αυτή η αρχαία τεχνική και έχει διαπιστωθεί πως η πλειοψηφία των ανθρώπων δεν αναπνέει αρκετά καλά για να καλύψει τις ανάγκες του σώματός του. Οι περισσότεροι αναπνέουν ρηχά και επιφανειακά, ίσα – ίσα για να επιβιώσουν. Η ακούσια αναπνοή γίνεται από την πρωτόγονη περιοχή του εγκεφάλου (προμήκης μυελός, υποθάλαμος) και από το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα, εκδηλώνεται ανεξέλεγκτα.

Αντίθετα, η συνειδητή, ελεγχόμενη αναπνοή προέρχεται από τα πιο εξελιγμένα κομμάτια του εγκεφάλου (διεγκέφαλος, κινητική χώρα) τα οποία αναπτύσσονται και διεγείρονται μέσω της πρακτικής της Πραναγιάμα.

Το 1977 έγινε ένα πείραμα στο οποίο συμμετείχε ένας γιόγκι 102 ετών. Τον έθαψαν 9 μέρες μέσα στο χώμα… Μετά από 6 ημέρες ήταν κλινικά νεκρός. Η καρδιά του είχε σταματήσει να χτυπάει που σημαίνει πως ο εγκέφαλος δεν είχε άλλο οξυγόνο. Την 9η μέρα βγήκε από τον τάφο ζωντανός!! Αυτό δείχνει πως ο εγκέφαλος και η αναπνοή μπορούν να ελεγχθούν.

Επίσης, στην πρώην Ε.Σ.Σ.Δ. έγιναν πειράματα σε κοσμοναύτες τα οποία έδειξαν πως όσοι είχαν εκπαιδευτεί στην Πραναγιάμα είχαν καλύτερη ανταπόκριση στις διαστημικές αποστολές.

Αυτό συμβαίνει διότι οι αναπνευστικές τεχνικές έχουν άμεση επίδραση στο Νευρικό Σύστημα και στον εγκέφαλο. Η αναπνοή συνδέεται άμεσα με τα συναισθήματα. Όσο είμαστε αγχωμένοι αναπνέουμε γρήγορα, όταν θυμώνουμε κοφτά και έντονα, και στη θλίψη βαριά. Οι κοσμοναύτες σε αυτήν την περίπτωση μετρίασαν το άγχος των αποστολών μέσω της αναπνοής.
Η ακανόνιστη αναπνοή σχετίζεται και προκαλεί νευρώσεις και νοητικές διαταραχές. Η αργή βαθιά αναπνοή προκαλεί αισθήματα χαλάρωσης, συντονίζει τον εγκέφαλο σε κύματα Α και μειώνει την μυϊκή ένταση. Η Πραναγιάμα ανεβάζει την ενέργεια ηρεμεί τις αισθήσεις, αυξάνει την διανοητική λειτουργία και την ζωτική ενέργεια. Ο σκοπός της δεν είναι απλά να μάθουμε να αναπνέουμε αλλά να ξυπνήσουμε την εσωτερική ενέργεια την Πράνα μέσα στο σώμα. Σε συνδυασμό με τις Ασάνες μπορεί να θεραπεύσει, καρδιοπάθειες, υψηλή πίεση και χρόνιες παθήσεις των πνευμόνων.

Τα οφέλη της Πραναγιάμα στο φυσικό σώμα είναι πάρα πολλά. Επηρεάζει όλα τα συστήματα και τα όργανα του σώματος. Εννοείτε, το πρώτο που επηρεάζει είναι το αναπνευστικό σύστημα καθώς γυμνάζει τους κύριους αναπνευστικούς μύες το διάφραγμα και τους μεσοπλεύριους.

Ανοίγει το στήθος, επεκτείνει τους πνεύμονες και αυξάνει την ζωτική χωρητικότητα, δηλαδή την ποσότητα του αέρα που αναπνέουμε. Οι πνεύμονες γίνονται πιο ελαστικοί και καθώς λειτουργούν καλύτερα απορροφούν περισσότερο οξυγόνο. Η πρακτική της Πραναγιάμα δίνει περισσότερο χρόνο στο οξυγόνο να αναμιχθεί με το αίμα που κυκλοφορεί στο σώμα και να διαφύγει λιγότερο με την ροή του αίματος και την αναπνοή. Επίσης, θεραπεύει το άσθμα και άλλες αναπνευστικές παθήσεις. Ενεργοποιεί το παρασυμπαθητικό σύστημα και περνάει τον οργανισμό από την λειτουργία “ fight or flight” στην λειτουργία “rest and digest”.

Στομάχι, πάγκρεας, συκώτι και νεφρά μαλάσσονται από την κίνηση του διαφράγματος και των κοιλιακών μυών.

Το 1968 έγινε έρευνα από το Υπουργείο Υγείας της Ινδίας και συμμετείχαν 1000 ασθενείς με καρδιακά προβλήματα. Ξεκίνησαν να εξασκούν Πραναγιάμα και μετά το τέλος του προγράμματος οι γιατροί διαπίστωσαν πως όλοι τους είχαν βελτιωθεί.

Επίσης, τα κρατήματα της αναπνοής επιδρούν στο νευρικό σύστημα και προκαλούν ηρεμία και χαλάρωση καθώς αυξάνουν και την έκκριση ενδορφινών οι οποίες και βελτιώνουν τη διάθεση.

5. Τεχνικές

Η αναπνοή χωρίζεται σε εισπνοή (Πούρακα), κράτημα με γεμάτους πνεύμονες (Άνταρ Κούμπακα), εκπνοή (Ρέτσακα) και κράτημα με άδειους πνεύμονες (Μπάγια Κούμπακα). Η κυριότερη τεχνική της Πραναγιάμα είναι η Νάντι Σόντανα ή αλλιώς Εναλλασσόμενη Αναπνοή.

Αναπνέοντας τη μία φορά μέσω του αριστερού ρουθουνιού και την άλλη μέσω
του δεξιού ρουθουνιού ενεργοποιούνται αντίστοιχα το αριστερό και δεξί ενεργειακό κανάλι.

Χρησιμοποιούνται ειδικές Μούντρες (θέσεις των δαχτύλων των χεριών ή αλλιώς ενεργειακές σφραγίδες) για να κλείσουν και να ανοίξουν κάθε φορά το αντίστοιχο ρουθούνι.

Για να πραγματοποιηθούν τα κρατήματα της αναπνοής χρησιμοποιούνται Μπάντες που στην ουσία είναι ενεργειακά κλειδώματα τα οποία μας επιτρέπουν να ελέγξουμε την πορεία της ενέργειας μέσα στο σώμα και έτσι δεν διαχέεται και δεν σπαταλιέται προς τα έξω. Οι Μπάντες είναι οι εξής 3:

  1. Μούλα Μπάντα. Γίνεται με σύσπαση των μυών του περίνεου, αντιστοιχεί στο
    Μουλαντάρα Τσάκρα και συνδέεται με την ενέργεια της Γης. Βελτιώνει αναπαραγωγικό και ουροποιητικό σύστημα.
  2. Ουντιγιάνα Μπάντα. Γίνεται με τράβηγμα και ανύψωση του διαφράγματος προς τα επάνω, που τραβά όλα τα κοιλιακά όργανα προς τον θώρακα. Γίνεται μόνο μετά από εκπνοή. Αυξάνει το στοιχείο της φωτιάς και σχετίζεται με το Μανιπούρ τσάκρα.
  3. Τζαλαντάρα Μπάντα. Γίνεται όταν το κεφάλι και ο λαιμός κάμπτονται προς το στέρνο και το πηγούνι ακουμπάει εκεί. Τονώνει τον θυρεοειδή και ρυθμίζει τον μεταβολισμό. Χαλαρώνει τον εγκέφαλο και αυξάνει την διάνοια. Σχετίζεται με το στοιχείο του νερού και το Βισούντι τσάκρα.

Για να ξεκινήσει κανείς να εξασκεί Πραναγιάμα πρέπει να αρχίσει από την κατανόηση, παρατήρηση και επίγνωση της φυσικής αναπνοής. Στη συνέχεια εισάγονται πιο συγκεκριμένες τεχνικές όπως:

  1. Ουτζάι ή αλλιώς ηρωική αναπνοή. Ολόκληρη αναπνοή που γίνεται με ελαφρύ κλείσιμο του λάρυγγα με αποτέλεσμα να παράγεται γλωττικός ήχος. Αυξάνει την ενέργεια και συγκεντρώνει το νου.
  2. Βιλόμα ή αλλιώς διακεκομμένη. Εισπνοή ή και εκπνοή που γίνεται με μικρές
    διακεκομμένες αναπνοές. Ενεργοποιεί αδρανή σημεία των πνευμόνων.
  3. Σιτάλι – Σιτκάρι. Δροσιστικές αναπνοές που γίνονται είτε βγάζοντας την γλώσσα προς τα έξω για την εισπνοή, είτε εισπνέοντας τον αέρα μέσα από τα κλειστά δόντια. Ηρεμούν το νου και είναι κατάλληλες για πολύ ζεστές μέρες.
  4. Μπραμάρι. Το βουητό της μέλισσας. Η εκπνοή γίνεται παράγοντας τον ήχο “μμμμμ” και προετοιμάζει για τον ψαλμό του ΩΜ.
  5. Καπαλαμπάτι. Αναπνοή της φωτιάς. Γίνεται με απότομες κοφτές εκπνοές και παθητικές εισπνοές. Αυξάνει το στοιχείο της φωτιάς στο σώμα και λειτουργεί αποτοξινωτικά, καθαρίζει τους πνεύμονες, τα ιγμόρεια και τη μύτη, διώχνει το στρες.

Αυτές είναι μερικές από τις πιο σημαντικές τεχνικές που χρησιμοποιούνται στην Πραναγιάμα και εδώ αναφέρονται οι πιο βασικές επιγραμματικά και ενδεικτικά. Υπάρχουν άπειροι συνδυασμοί των παραπάνω με εξαιρετικά αποτελέσματα στην φυσιολογία του σώματος, του νου, του πνεύματος και της ενέργειας.

6. Συμπεράσματα

Η Πραναγιάμα μπορεί να γίνει μια καθημερινή πρακτική, κομμάτι της Σάντανα μας. Είναι καλύτερα να γίνεται σε έναν καθαρό, ήσυχο και καλά αεριζόμενο χώρο. Ιδανικά, νωρίς το πρωί με άδειο στομάχι και ξεκούραστο σώμα. Τα ωφέλη της, όπως αναλύσαμε παραπάνω είναι πάρα πολλά.
Νοητική διαύγεια και καλή διάθεση είναι τα πρώτα που νιώθει κανείς. Είναι απαραίτητο να γίνεται τακτικά για να αποκομίσει κανείς τα μέγιστα αποτελέσματα.

Συνδυάζεται με Ασάνες, δυναμώνει τον δεσμό μεταξύ σώματος και νού. Στη διάρκεια ενός μαθήματος Γιόγκα εφαρμόζεται έτσι και αλλιώς, ενσυνείδητη παρατήρηση της αναπνοής.

Από την Πραναγιάμα προέρχονται επίσης και οι σύγχρονες μέθοδοι αναπνοής όπως το Breathwork του Paul Jones, η μέθοδος του Wim Hof, το Holotropic Breathwork κ.λ.π.

Θα κλείσω με λόγια από την Χάθα Γιόγκα Πραντίπικα, η οποία αναφέρει:

“Όσο υπάρχει ζωή υπάρχει και αναπνοή. Όταν σταματήσει η ζωή, σταματάει και η αναπνοή. Γι’ αυτό ρυθμίστε την αναπνοή σας.”

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• B.K.S. Iyengar – Light on Pranayama, Εκδόσεις George Allen, Great Britain, 1981.
• Swami Nirajanananda Saraswati – Prana and Pranayama, Εκδόσεις, Yoga Publications
Trust, Munger, Bihar, India, 2009.
• Sri Swami Sivananda – The sience of Pranayama, Εκδόσεις, The Divine Life Society,
India, 1935.
• Swami Satyananda Saraswati – Asana, Pranayama, Mudra, Bandha, Εκδόσεις, Yoga
Publication Trust, Munger, Bihar, India, 1969.
• Σημειώσεις του εκπαιδευτικού προγράμματος δασκάλων Γιόγκα ‘Λωτός ’ . Συγγραφέας
Λίντα Καπετάνιου.
• Σημειώσεις του εκπαιδευτικού σεμιναρίου “ The Bandhas of Hatha Yoga”. Συγγραφέας
Σπύρος Καπνιάς Garudananda.
• Σημειώσεις του εκπαιδευτικού σεμιναρίου “ Tantric Yoga Nidra” . Συγγραφέας Σπύρος
Καπνιάς Garudananda.
Διαδίκτυο:
• Yoga Journal – What is Pranayama?
• Ekhart Yoga – What is Pranayama?
• Yoga Basics – Pranayama Breathing Techniques.
• SOAS Center of Yoga Studies – The Pranayama Grid: Yogic Breath Cultivation in Early
Modern Yoga ( youtube video) – Εισηγήτρια: Magdalena Kraler.

 

Αναλυτικά στοιχεία:
Καπράλου Ελένη
Facebook: Elleni Lilith
Instagram: Elleni Lilith

Επικοινώνησε μαζί μου για ένα δωρεάν δοκιμαστικό μάθημα
=

Newsletter εγγραφή

 

Ελένη Καπράλου

Σχολιάστε

No apps configured. Please contact your administrator.

Αφήστε το σχόλιό σας !
Γράψτε το όνομά σας