Θαυματουργό χαμομήλι | Μάθε τα κρυφά οφέλη του

0
515

Είναι μικρό και ταπεινό, δεν χρειάζεται πολλά. Είναι το πιο συγκινητικό λουλουδάκι στην ελληνική φύση. Τώρα την άνοιξη φυτρώνει παντού. Το ξέρουν όλοι, ακόμη και τα μικρά παιδιά. Είναι το πιο διαδεδομένο βότανο. Όλοι έχουν ένα βαζάκι για το κρυολόγημα, στο ντουλάπι της κουζίνας. Όταν πονάει ο λαιμός, το πρώτο πράγμα που κάνουμε είναι να πιούμε ένα ζεστό φλιτζάνι. Το δίνουμε άφοβα στα μωρά. Το πίνουν και οι παππούδες. Είναι το χαμομήλι και είναι υπέροχο!
Ας δούμε γιατί.

 

Ονομασία
Matricaria recutita, ή Matricaria chamomilla , Χαμαίμηλον το κοινόν ή Ματρικαρία το χαμαίμηλον

Χαμόμηλο, καμηλάκι, το λουλούδι του Αη Γιώργη, μουγιόχορτο στην Κύπρο

Στην χώρα μας έχουμε το αρωματικό και φαρμακευτικό χαμομήλι που λέγεται κοινό χαμομήλι ή αλλιώς γερμανικό.

Παίρνει το όνομά του από την γη, γιατί δεν έχει μεγάλο ύψος και είναι στα χαμηλά. Και από το μήλο, γιατί το άρωμά του παρομοιάζεται με το άρωμα του φρούτου.

Ποια είναι τα συστατικά του;

Το χαμομήλι περιέχει αιθέριο έλαιο το οποίο είναι εξαιρετικά θεραπευτικό. Θα δούμε παρακάτω πως μπορούμε να παρασκευάσουμε στο σπίτι μας χαμομηλέλαιο και να το χρησιμοποιούμε όπου είναι απαραίτητο. Επίσης περιέχει πολλά φλαβονοειδή και κουμαρίνες, τα οποία είναι συστατικά που έχουν έντονη αντιφλεγμονώδη δράση. Συγκεκριμένα στο χαμομήλι βρίσκουμε:

  • κουμαρίνες
  • διάφορα φλαβονοειδή
  • αιθέρια έλαια
  • χαμαζουλένιο
  • αιθέρες
  • σεσκιτερπένια
Από που προέρχεται το χαμομήλι που πίνουμε;

Το χαμομήλι ανήκει στην οικογένεια των Σύνθετων (Asteraceae / Compositae) και έχει πάνω από 70 διαφορετικά είδη. Στην Ελλάδα έχουμε μόνο ένα, το κοινό χαμομήλι ή αλλιώς γερμανικό.

Το βρίσκουμε σε ολόκληρη την Ευρώπη όπως και την Ασία, σε αγρούς και λιβάδια. Επίσης το συναντάμε στην βόρειο Αφρική και συγκεκριμένα στην Αίγυπτο όπου καλλιεργείται συστηματικά.

Η πλειοψηφία του χαμομηλιού που βρίσκουμε στα ελληνικά καταστήματα, αλλά και σε ολόκληρη την Ευρώπη, προέρχεται από καλλιέργειες της Αιγύπτου, η οποία εξάγει χιλιάδες τόνους εξαιρετικής ποιότητας χαμομηλιού.

Η καλλιέργεια στην χώρα μας δεν είναι πολύ διαδεδομένη γιατί απαιτεί πολύ μεγάλες εκτάσεις και η απόδοση του φυτού είναι μικρή.

Όμως μπορούμε να το βρούμε εύκολα στην υπέροχη ελληνική φύση, η οποία είναι γεμάτη από χαμομήλι αυτή την εποχή. Μπορούμε να το συλλέξουμε με προσοχή και σεβασμό όπως θα δούμε παρακάτω και να δημιουργήσουμε τις προμήθειές μας για τον χειμώνα.

Πως μπορούμε να αναγνωρίσουμε το φυτό;

Το χαμομήλι όπως είπαμε, βρίσκεται χαμηλά στην γη, το ύψος του φτάνει στην καλύτερη περίπτωση τα 60cm. Έχει μικρό ριζικό σύστημα και είναι μονοετές. Είναι ποώδες με λεπτούς λείους πράσινους βλαστούς και πτεροειδή φύλλα. Τα άνθη του διακλαδίζονται σε ταξιανθίες και το κεφαλάκι τους είναι κίτρινο, με λεπτεπίλεπτα λευκά φυλλαράκια.

Μοιάζει πολύ με την μαργαρίτα, όμως το άρωμά του είναι αυτό που το κάνει να ξεχωρίζει. Τίποτα δεν μοιάζει με το γλυκό, μωρουδίστικο άρωμα του χαμομηλιού που μας στέλνει κατευθείαν στην παιδική μας ηλικία, ή στο ζεστό μας κρεβάτι. Είναι το άρωμα της θαλπωρής, αυτοπροσώπως.

Και ένα μυστικό!

Αν θέλετε να είστε σίγουροι ότι αυτό που μαζεύετε σε ένα λιβάδι είναι χαμομήλι, κάντε μία κάθετη τομή στο άνθος. Αν το κεφάλι του είναι κούφιο τότε πρόκειται σίγουρα για γνήσιο χαμομήλι.

Λίγα λόγια για την ιστορία

Το κούφιο εσωτερικό του άνθους, λέγεται πως παρέπεμπε τους προγόνους μας, στις ιαματικές ιδιότητες του. Μπορούσε δηλαδή να θεραπεύσει αντίστοιχα, τα μέρη του ανθρώπινου σώματος που είχαν την ίδια δομή, όπως το στομάχι και η ουροδόχος κύστη.

Στην αρχαία Ελλάδα είχε μεγάλη χρήση από τους κορυφαίους γιατρούς και φιλοσόφους-θεραπευτές, όπως ο Ιπποκράτης, ο Διοσκουρίδης και ο Γαληνός. Οι Αιγύπτιοι έχουν επίσης πολύ έντονη αρχαία παράδοση σε σχέση με το χαμομήλι, ίσως και γι αυτό στις μέρες μας ανθεί τόσο πολύ η καλλιέργειά του στην συγκεκριμένη χώρα. Το χρησιμοποιούσαν σαν απολυμαντικό και το συνέδεαν με τον μεγάλο θεό του Ήλιου, Ρα.

Ποιες είναι οι θεραπευτικές ιδιότητες του χαμομηλιού;

Το χαμομήλι είναι ένα σπουδαίο βότανο, με πολλές ευεργετικές ιδιότητες, θεραπευτική αλλά και καλλωπιστική δράση. Γι αυτό και χρησιμοποιείται ευρέως στην φαρμακευτική βιομηχανία αλλά και στην κοσμετολογία.

Είναι το νούμερο ένα απολυμαντικό. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να καταπραΰνει μια δερματική μόλυνση ή για να μαλακώσει τον πονεμένο λαιμό. Το χαμομήλι είναι ιδανικό για να καθαρίσουμε μια πληγή, το πρόσωπό μας ή ακόμη και τα μαλλιά μας.

Είναι αντιφλεγμονώδες. Ένα ερεθισμένο μάτι μπορεί να δεχτεί μια κομπρέσα με χαμομήλι. Αντίστοιχα κατά την διάρκεια του κρυολογήματος το πίνουμε για να καταπολεμήσουμε τις φλεγμονές του οισοφάγου και του λάρυγγα. Επίσης έχει καλή αντιπυρετική δράση.

Λειτουργεί σπασμολυτικά. Ανακουφίζει το στομάχι, την κοιλιά και όλο το πεπτικό μας σύστημα από τους σπασμούς, τις κράμπες, τους κολικούς και τους μετεωρισμούς. Γι’ αυτό και το δίνουμε στα μωρά που υποφέρουν έντονα από κοιλιακές διαταραχές.

Βοηθάει στην χώνεψη. Μετά από ένα βαρύ ή κακό γεύμα, η λύση είναι ένα ρόφημα χαμομηλιού που μπορεί να ανακουφίσει και να μας βοηθήσει να χωνέψουμε ευκολότερα. Επίσης είναι βοηθητικό στην δυσκοιλιότητα.

Είναι το καλύτερο ηρεμιστικό. Η δράση του χαμομηλιού στο νευρικό μας σύστημα είναι καταπραϋντική. Για τον λόγο αυτό υπάρχουν έρευνες αλλά και εμπειρική γνώση που λέει πως όταν αισθανόμαστε ένταση, μπορούμε να πιούμε ένα ζεστό χαμομήλι που θα μας χαλαρώσει και θα μας βοηθήσει να κοιμηθούμε καλύτερα.

Είναι κατάλληλο για την υγιεινή του στόματος. Δεν είναι τυχαίο ότι έχουμε πολλές φαρμακευτικές οδοντόκρεμες που περιέχουν χαμομήλι. Η δράση του είναι αντισηπτική και βοηθά στην ουλίτιδα και τα έλκη του στόματος. Επομένως μπορεί να είναι μια άμεση φυσική λύση όταν κάτι δεν πάει καλά στην στοματική κοιλότητα.

Περιποίηση του δέρματος σε πρόσωπο και σώμα. Η ακμή αλλά και το έκζεμα μπορούν να ανακουφιστούν με κομπρέσες χαμομηλιού. Μια περιοχή που έχει καεί από το ήλιο ή ένα σοβαρότερο έγκαυμα, μπορεί να δεχθεί το θεραπευτικό χαμομηλέλαιο και να βελτιωθεί. Κάνουμε κομπρέσες στα μάτια για τα πρηξίματα και τις κοκκινίλες. Το χαμομήλι επουλώνει, καταπραΰνει και ομορφαίνει.

Πως μπορώ να χρησιμοποιήσω πρακτικά το χαμομήλι;

Δεν είναι ανάγκη να το θυμόμαστε μόνο όταν είμαστε κρυωμένοι ή πονάει ο λαιμός μας. Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να χρησιμοποιήσουμε το χαμομήλι στην καθημερινότητά μας.

  • Βάλτε δύο κομπρέσες από φακελάκια χαμομηλιού βουτηγμένα σε χλιαρό νερό πάνω στα μάτια και χαλαρώστε απολαμβάνοντας το άρωμα και την καλλυντική του δράση
  • Φτιάξτε το δικό σας χαμομηλόλαδο για να καταπραΰνετε πόνους και να επουλώσετε πληγές
  • Ξεβγάλτε τα μαλλιά σας στο τελευταίο χέρι, με αφέψημα χαμομηλιού για να τονίσετε το ξανθό τους χρώμα και να τους δώσετε ωραία λάμψη.
  • Ντεμακιγιάρετε το πρόσωπό σας με χαμομήλι ή χαμομηλόλαδο
  • Κάντε εισπνοές ατμού με αιθέριο έλαιο χαμομηλιού, όταν είστε κρυωμένοι ή έχετε καταρροή
  • Κάντε γαργάρες χαμομηλιού όταν πονάει ο λαιμός σας
  • Βάλτε αιθέριο έλαιο χαμομηλιού στον υγραντήρα χώρου

Πως μπορούμε να μαζέψουμε μόνοι μας χαμομήλι και να το αποξηράνουμε;

Όταν έχετε τον χρόνο για μια βόλτα στην εξοχή, μπορείτε να την συνδυάσετε και με την συλλογή χαμομηλιού για προσωπική σας χρήση.

Αυτό σημαίνει ότι θα μαζέψετε τόσο χαμομήλι όσο είναι αρκετό για εσάς και όχι τεράστια ποσότητα.

Έτσι θα μπορείτε να φτιάξετε το υπέροχο ρόφημα όποτε εσείς θέλετε και να συγχρόνως να ανακαλείται την ανάμνηση της εκδρομή σας και των γλυκών συναισθημάτων που είχατε όσο το μαζεύατε.

Το ιδανικό είναι να αποφύγετε για την εξόρμησή σας, τις πολύ πρωινές ώρες, ώστε να μην μαζέψετε το βότανο υγρό από την πρωινή δροσιά.

Μαζί με ένα καπέλο για τον ήλιο, εξοπλιστείτε οπωσδήποτε με ένα απλό ψαλίδι που σίγουρα θα έχετε στο σπίτι. Έτσι θα κόβετε αντί να ξεριζώνετε, τα μικρά φυτά του χαμομηλιού. Προσοχή… κόψτε μόνο τα λουλούδια που είναι σε πλήρη ανάπτυξη, τα μεγαλύτερα δηλαδή και δώστε την ευκαιρία στα μικρότερα, να αναπτυχθούν πλήρως, μέχρι κάποιος να τα μαζέψει και αυτά.

Δεν χρειάζεται να κόψετε πολύ χαμηλά, μια και αυτό που θα χρειαστείτε για τις παρασκευές σας είναι μόνο ο ανθός. Επομένως στοχεύστε 2-3 δάχτυλα κάτω από το λουλουδάκι.

Κατά την διάρκεια της βόλτας σας, αν θέλετε στα αλήθεια να κάνετε πάρα πολύ καλή δουλειά και να είστε πολύ περήφανοι για τον εαυτό σας, μην βάλετε το χαμομήλι σε πλαστική σακούλα…

Μέχρι να επιστρέψετε στο σπίτι ενδεχομένως μέσα στην ζέστη, τα λουλουδάκια θα ταλαιπωρηθούν και θα μαζέψουν μια δυσάρεστη υγρασία, που δεν είναι καθόλου απαραίτητη. Μπορείτε εύκολα να την αποφύγετε παίρνοντας μαζί σας για την συλλογή, ένα καθαρό χάρτινο κουτί ή μια πάνινη σακούλα.

Όταν πια φτάσετε στο σπίτι, καθαρίστε με τα χέρια το χαμομήλι από περιττά χόρτα και σκουπιδάκια που μπορεί να υπάρχουν και στην συνέχεια απλώστε το με απαλές κινήσεις σε ένα δίσκο ή ταψί. Προς Θεού, δεν χρειάζεται σε καμία περίπτωση να το πλύνετε! Θα έχετε φροντίσει να το μαζέψετε από κάποιο καθαρό σημείο, λιβάδι ή πλαγιά.

Αφήστε το να ξεραθεί πάρα πολύ καλά, σε ένα σκιερό και καλά αεριζόμενο δωμάτιο, το οποίο θα είναι και ιδιαίτερα προνομιούχο. Γιατί; Γιατί μέχρι να ολοκληρωθεί η αποξήρανση, είναι βέβαιο ότι ο χώρος αυτός θα μοσχοβολήσει από το τρυφερό άρωμα του φυτού.

Αποθηκεύστε το χαμομήλι σας σε καλά κλεισμένα σκουρόχρωμα βάζα, ή σε υφασμάτινες βαμβακερές σακούλες που μπορείτε να ράψετε ειδικά για αυτόν τον σκοπό.

Το χαμομήλι μπορεί να φυλαχτεί για ένα ολόκληρο χρόνο, μέχρι δηλαδή την επόμενη σοδειά, οπωσδήποτε σε ένα σκιερό ξηρό μέρος ή ντουλάπι.

Γιατί το χαμομήλι είναι πολύ χρήσιμο για τις γυναίκες;

Το χαμομήλι όπως είπαμε έχει πολύ μεγάλη καλλυντική αξία και οι γυναίκες πάντα το χρησιμοποιούσαν, από τους ιστορικούς ακόμη χρόνους, φτιάχνοντας διάφορα σκευάσματα όπως κρέμες και επουλωτικές αλοιφές. Επίσης το χρησιμοποιούσαν στην περιποίηση των μαλλιών ως μαλακτικό ή ξανθιστικό.

Σήμερα μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε για την ομορφιά και την περιποίησή μας, βάζοντας κυρίως το χαμομηλέλαιο στην παλέτα των καλλυντικών μας.

Εκτός όμως από τις καλλωπιστικές του ιδιότητες, το χαμομήλι μπορεί να βοηθήσει το γυναικείο φύλο στις ιδιαίτερες “δύσκολες μέρες”, με τις κράμπες της περιόδου στην κοιλιά, τις οποίες και ανακουφίζει.

Επίσης είναι ιδανικό για την καθαριότητα της ευαίσθητης περιοχής και την απολύμανση λοιμώξεων και κολπίτιδων.

Χαμομήλι και κατάθλιψη

Όπως είπαμε το χαμομήλι είναι φυσικό καταπραϋντικό και ηρεμιστικό για όλο το σώμα και το νευρικό μας σύστημα. Μπορεί να κατευνάσει τα συμπτώματα του στρες και να βελτιώσει την ποιότητα του ύπνου. Οπωσδήποτε μπορεί να είναι μια καλή λύση για ένα πολύ νεαρό άτομο που δεν επιθυμεί να επιβαρυνθεί με χημικές ουσίες ή για ένα απλό περιστατικό μιας ήπιας συναισθηματικής διαταραχής.

Υπάρχουν ωστόσο, όλο και περισσότερες έρευνες που γίνονται τα τελευταία χρόνια, όπως αυτή του πανεπιστημίου της Πενσιλβανίας ή δημοσιεύσεις σε επιστημονικά περιοδικά, τα οποία εξετάζουν και αναδεικνύουν την αξία του χαμομηλιού ως φυσικό ηρεμιστικό.

Αν κάποιος βιώνει ένταση ή άγχος και ψάχνει για ένα ήπιο και φυσικό τρόπο να την διαχειριστεί, ένα ζεστό χαμομήλι είναι ανακουφιστικό, άμεσο και ακίνδυνο. Φυσικά δεν πρέπει να γίνεται αλόγιστη χρήση και σίγουρα δεν πρέπει να συνδυάζεται με ψυχοφάρμακα και αντικαταθλιπτικά.

 

Τι είναι το χαμομηλέλαιο και πως το φτιάχνουμε;

Το άνθος του χαμομηλιού περιέχει στα συστατικά του μεταξύ άλλων και πολύτιμα αιθέρια έλαια. Ιδιαίτερα το γερμανικό χαμομήλι ή αλλιώς μπλε χαμομήλι, το οποίο είναι και το πιο κοινό είδος και είναι αυτό που φυτρώνει στην χώρα μας, είναι το πιο πλούσιο σε περιεκτικότητα.

Αιθέριο έλαιο χαμομηλιού δεν μπορούμε να παράξουμε στο σπίτι μας. Θα το βρούμε στα φαρμακεία και στα εξειδικευμένα καταστήματα. Όμως μπορούμε να φτιάξουμε εύκολα στο σπίτι, το περίφημο χαμομηλέλαιο ή χαμομηλόλαδο, το οποίο επίσης πωλείται και μάλιστα σε τσουχτερές τιμές από εξειδικευμένες εταιρείες καλλυντικών.

 

Συνταγή για χαμομηλόλαδo:
  • ένα μέρος καλό ελαιόλαδο
  • ένα μέρος καλά αποξηραμένα άνθη χαμομηλιού
  • ένα σκούρο γυάλινο αποστειρωμένο βάζο

Βάζουμε τα άνθη μέσα στο δοχείο μας και τα σκεπάζουμε με το λάδι. Καλό θα ήταν το μέγεθος του δοχείου να είναι τέτοιο ώστε το χαμομήλι μας να σκεπάζεται τελείως από το λάδι και το υγρό να υπερέχει κατά δύο δάχτυλα του στερεού. Το σφραγίζουμε και το αφήνουμε σε ένα φωτεινό σημείο του σπιτιού, όπου ο ήλιος θα το βλέπει για μερικές ώρες την ημέρα αλλά όχι διαρκώς.

Κάθε βράδυ το ανακινούμε ελαφρά, ώστε να ανακατεύεται το περιεχόμενο. Συνεχίζουμε για 15 ημέρες και όταν ολοκληρώσουμε σουρώνουμε το περιεχόμενο με ένα τουλπάνι και κρατάμε το λάδι.

Μπορούμε να επαναλάβουμε την ίδια διαδικασία με το ίδιο λάδι και καινούργια ξερά λουλουδάκια, προκειμένου να κάνουμε το χαμομηλόλαδο μας πιο ισχυρό.

Πως το χρησιμοποιούμε;
  • κάνουμε εντριβές ή μασάζ για να βοηθήσουμε πόνους και εντάσεις στο σώμα
  • στο πρόσωπο για ενυδάτωση και αντιρυτιδική προστασία
  • στην επούλωση πληγών
  • το προσθέτουμε στο μπάνιο μας ή στο μπάνιο των μωρών για χαλάρωση και ενυδάτωση
  • κάνουμε κομπρέσες με ζεστό χαμομηλόλαδο στην περιοχή της κοιλιάς όταν υπάρχει πόνος ή κράμπα

Αντίστοιχα το αιθέριο έλαιο του χαμομηλιού, μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε αδιάλυτο σαν αρωματοθεραπεία τοποθετώντας το στους ειδικούς καυστήρες ή να φτιάξουμε ένα βαποριζατέρ με νερό σε γυάλινο μπουκάλι και να αρωματίζουμε με αυτό τον χώρο μας.

Η δοσολογία για το βαποριζατέρ είναι 10-15 σταγόνες σε 0,5 lt νερού.

Μπορούμε επίσης να το προσθέσουμε σε μια βάση λαδιού, όπως το αμυγδαλέλαιο και να το χρησιμοποιήσουμε θεραπευτικά και ως καλλυντικό.

 

Έχει παρενέργειες το χαμομήλι;

Το χαμομήλι είναι ένα ήπιο βότανο που σε γενικές γραμμές δεν έχει  παρενέργειες. Ιδιαίτερα σε μορφή αφεψήματος είναι πολύ ασφαλές και συστήνεται άφοβα ακόμη και σε μωρά.

Εκεί που θα πρέπει να είμαστε πιο προσεκτικοί είναι στην χρήση του αιθέριου ελαίου. Αυτό ισχύει όχι μόνο για το χαμομήλι, αλλά και για όλα τα αιθέρια έλαια. Η συγκέντρωση των συστατικών του κάθε βοτάνου σε αυτά είναι πολύ μεγαλύτερη για αυτό και είναι τόσο αποτελεσματικά. Πρέπει επομένως να είμαστε φειδωλοί στην δοσολογία και προσεκτικοί στην χρήση τους, ειδικά όσοι από εμάς πάσχουν από αλλεργίες.

Επίσης τα αιθέρια έλαια πρέπει να αποφεύγονται από τις εγκύους και τις γυναίκες που θηλάζουν.

 

Και ένα ποίημα για το χαμομήλι
ΤΟ ΧΑΜΟΜΗΛΙ

Το κοίταξα σε μια ρωγμή  να ξεφυτρώνει
λοξά στο πεζοδρόμιο κι αθώα
να μου χαμογελά
λάμποντας, με το κίτρινο σκουφί.

Θυμήθηκα. Αυτές ήταν οι εξοχές μας,
πάει μισός αιώνας.
Κατάλευκο χαλί  το χαμομήλι
κι εμείς  γεμίζαμε  μοσχοβολιά
χούφτες, ποδιές και τσέπες.

Τρέχαμε στην καλή γιαγιά με τη συγκομιδή.
Ένα φιλί η ανταμοιβή και το άπλωνε
στον αλανιάρη ήλιο να ξεράνει,
σε  γυάλινα ύστερα δοχεία να το φυλάξει.
Πονόλαιμο, στομάχι, γιατρικό μαλακτικό.

Και απορώ. Πώς επιβίωσε ο σπόρος του
(τσιμέντα, καυσαέρια, λογής στραγγαλισμούς)
κι ήρθεν’ ανοίξει τον στεγνό
κρουνό της ποίησης μου

Παιονίδου Έλλη

 

Διαβάστε ακόμη:
Θεραπευτικά βότανα | Ένας πολύτιμος οδηγός χρήσης
Λεβάντα | Οι θεραπευτικές ιδιότητες της μωβ βασίλισσας των βοτάνων
Βάλσαμο | Είναι βάλσαμο, το λέει και η λέξη
Θεραπευτικά βότανα | Ένας πολύτιμος οδηγός χρήσης

Βιβλιογραφία- Δικτυογραφία:

“Πλήρης Οδηγός Φαρμακευτικών βοτάνων, της Εταιρείας Βοτάνων”, της Penelope Ody ΜΝΙΜΗ, εκδόσεις Γιαλέλλης

“Βοτανοθεραπείες, το πράσινο φαρμακείο”, του Dr James A. Duke, εκδόσεις Ψυχαλού

“Αυτογνωσία και Ανθοπεραπεία με τα ιάματα του Bach”, της Φωτεινής Μιχαλάκη- Δερνίκου, εκδόσεις Πύρινος Κόσμος

Σημειώσεις από το μάθημα: “Ελληνικά βότανα”, του Κωνστ/νου Γρίβα, Ακαδημία Αρχαίας Ελληνικής και Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής, www.akadimia.gr

www.ncbi.nlm.nih.gov

 Η Συντακτική Ομάδα της Όμορφης ζωής

 

Newsletter εγγραφή

 

 

Όμορφη Ζωή Άρθρα

Σχολιάστε

No apps configured. Please contact your administrator.

Αφήστε το σχόλιό σας !
Γράψτε το όνομά σας