Το βάλσαμο ή βαλσαμόχορτο, είναι γνωστό για τις θαυματουργές θεραπευτικές του ιδιότητες από την αρχαιότητα. Εδώ και χρόνια η επιστημονική κοινότητα έχει αποδείξει για ποιό λόγο το βότανο αυτό, είναι ακριβώς αυτό που λέει και το όνομά του… βάλσαμο! Στο αφιέρωμά μας θα μάθετε τα πάντα για τις ιαματικές του ιδιότητες και πως μπορείτε να το χρησιμοποιήσετε.

Τι λέει η μαμά μου για το βαλσαμόχορτο;

Πριν μπούμε στην επιστημονική έρευνα και στην πλούσια φαρμακευτική δράση του βάλσαμου, ας κάνουμε μια πρώτη στάση στην εμπειρική ιατρική και την απλή λαϊκή σοφία.

Η μαμά μου αποκαλεί το βάλσαμο, “σπαθόχορτο” και συχνά τονίζει πόσο καλό είναι! Το είχε πάντα στην πρώτη γραμμή του φαρμακείου της όπως και πολλές άλλες μητέρες της γενιάς της. Σε κάθε ευκαιρία μας έλεγε πως ονομάζεται σπαθόχορτο, γιατί “κόβει τον πόνο σαν σπαθί”. Ένα κρύωμα, μια ενόχληση στην κοιλιά, μια δύσκολη περίοδος, ένα χτύπημα, ένα κάψιμο και το σπαθόλαδο ή το σπαθουράκι, έβγαιναν από το ντουλάπι για να προσφέρουν τις φαρμακευτικές τους υπηρεσίες.

Δεν ήταν φυσικά η μόνη που το αξιοποιούσε, προκειμένου να περιποιηθεί μια πληγή ή ένα έγκαυμα. Τις προηγούμενες δεκαετίες, το βάλσαμο ήταν ένα παραδοσιακό γιατροσόφι με σίγουρα αποτελέσματα. Σε μορφή λαδιού, το σπαθόλαδο υπήρχε στα περισσότερα σπίτια για να προσφέρει θεραπεία και ανακούφιση. Επίσης υπήρχε η μορφή του βάμματος. Το λεγόμενο σπαθουράκι, το οποίο παρασκευάζεται με αλκοόλ και πίνεται σε δόση σφηνάκι, για να θεραπεύσει ένα κοιλόπονο ή ένα κρύωμα.

Η συνταγή της παρασκευής τους πήγαινε από γενιά σε γενιά. Όπως οι νοικοκυρές φρόντιζαν να παρασκευάσουν μαρμελάδες και γλυκά του κουταλιού, έτσι αναλάμβαναν και την παρασκευή του σπαθόλαδου. Αυτή είναι η λαϊκή μας παράδοση, η οποία μεταφέρει την σοφία και τα μυστικά των βοτάνων από γενιά σε γενιά και αποτελεί μέρος του πολιτισμού μας.

Σήμερα λοιπόν και εγώ χρησιμοποιώ το σπαθόλαδο για εντριβές σε ταλαιπωρημένους μύες, μετά από κάποιο κρύωμα ή έντονη άσκηση. Το παιδί μου επίσης, το έχει μάθει καλά και από πρώτο χέρι. Ξέρει ότι μπορούμε να το απλώσουμε στο δέρμα αν μας έχει αρπάξει ο ήλιος, ή αν πιτσιλιστούμε με καμένο λάδι την ώρα που τηγανίζουμε πατάτες!

Δεν θα ξεχάσω ποτέ ένα καλοκαιρινό βράδυ που ξενυχτίσαμε με κλάματα γιατί ο τετράχρονος νέος, είχε βγάλει μια άφθα στην γλώσσα του και δεν έλεγε να κοιμηθεί! Τα ξημερώματα είπε απελπισμένος και κλαίγοντας γοερά, “μαμά, βάλε μου εκείνο το λαδάκι που ξέρεις στην γλώσσα”, και ευτυχώς… ήταν βάλσαμο! Μετά από αυτό κοιμηθήκαμε επιτέλους.

Με ποιά ονόματα γνωρίζουμε το βάλσαμο;

photo by author

Οι κοινές ονομασίες του βάλσαμου είναι: βαλσαμόχορτο, σπαθόχορτο, βαλσαμάκι, λειχηνόχορτο, περίκι, χελωνόχορτο, βότανο του Αγίου Ιωάννη.

Η επίσημη ελληνική ονομασία του, είναι Υπερικό το Διάτρητο. Προέρχεται από τις λέξεις “υπέρ” και “εικών” και αναφέρεται στην αρχαία παράδοση που θέλει το φυτό, πάνω από τις εικόνες του σπιτιού, την ημέρα της γιορτής του Αγίου Ιωάννη για να διώχνει το κακό.

Η επίσημη ονομασία του είναι Hypericum Perforatum L, όπου το λατινικό “perforatum”, σημαίνει διάτρητο και αναφέρεται στα φύλλα του τα οποία φέρουν στίγματα. Τα στίγματα αυτά γίνονται εμφανή μόνο στο φως και δίνουν της αίσθηση της διάτρητης εμφάνισης του φυτού.

Το φυτό επίσης είναι πολύ γνωστό και ως σπαθόχορτο. Υπάρχουν ιστορικές μαρτυρίες που περιγράφουν την χρήση του στην επούλωση των πληγών από τις μάχες με σπαθιά.

Η αγγλική και διεθνής ονομασία του βάλσαμου, είναι St. John’s wort. Σύμφωνα με την παράδοση, τα στίγματα στα φύλλα του φυτού προκλήθηκαν μετά από τον αποκεφαλισμό του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή. Συνηθίζεται λοιπόν την ημέρα της γιορτής του αγίου, στις 24 Ιουνίου, να γίνεται και η συγκομιδή του βαλσαμόχορτου.

Πού φύεται το βάλσαμο και πώς είναι η εμφάνισή του;

Το Υπερικό ή κοινώς βάλσαμο είναι ένα μικρό, ποώδες και πολυετές φυτό. Είναι γνωστό για τα υπέροχα χρυσοκίτρινα άνθη του, που κάνουν την εντυπωσιακή τους εμφάνιση, από Ιούνιο έως και Σεπτέμβριο. Τα κλαδιά και του μίσχους του, διακοσμούν μακρουλά κιτρινοπράσινα φύλλα, τα οποία είναι διάστικτα από μαύρες κουκίδες οι οποίες εμφανίζονται μόνο αν τα κοιτάξουμε στον ήλιο.

Είναι εγγενές φυτό της Ευρώπης! Όμως έχει εξαπλωθεί σαν κοσμοπολίτης εισβολέας και στις εύκρατες περιοχές της Ασίας, της Αφρικής, της Αυστραλίας, της Βορείου και Νοτίου Αμερικής. Επομένως, μπορούμε να το βρούμε τόσο στην Αγγλία και την Γαλλία, όσο και στην Κίνα, την Ινδία και τις ΗΠΑ. Αναπτύσσεται σαν αγριόχορτο σε λιβάδια και αγρούς και δεν έχει ιδιαίτερες απαιτήσεις από το έδαφος του. Μπορεί επομένως άνετα να το συναντήσετε και στην άκρη ενός εξοχικού δρόμου.

Ποιές είναι οι θεραπευτικές ιδιότητες του βάλσαμου;

To βάλσαμο είναι φαρμακευτικό βότανο με αντικαταθλιπτική δράση και ισχυρό αντιφλεγμονώδες. Για την παρασκευή των σκευασμάτων χρησιμοποιείται ολόκληρο το φυτό και τα άνθη του, φρέσκο ή αποξηραμένο.

Είναι αντικαταθλιπτικό και ηρεμιστικό

Η σύγχρονη ιατρική έρευνα έχει αποδείξει την αποτελεσματικότητα του βάλσαμου στις αγχώδεις διαταραχές και στην ήπια κατάθλιψη. Μάλιστα πρέπει να πούμε, ότι είναι από ένα τα βότανα για τα οποία έχει γίνει πολύ εκτεταμένη έρευνα. Κυκλοφορεί στο εμπόριο, σε μορφή φαρμακευτικής κάψουλας. Συστηματική χρήση τουλάχιστον για ένα τρίμηνο, μπορεί να έχει πολύ καλά αποτελέσματα, όσον αφορά τις περιπτώσεις που αναφέραμε. Κατά καιρούς, λόγω της μεγάλης αποτελεσματικότητάς του, το βάλσαμο ονομάστηκε εναλλακτικό Prozac (Ladoze) και η χρήση του είναι έγινε πολύ δημοφιλής στην Γερμανία και στις ΗΠΑ.

Είναι ηρεμιστικό και προάγει τον καλό ύπνο.

Ένα αφέψημα από βαλσαμόχορτο, ή ένα μικρό σφηνάκι βάμματος μπορεί να διαπιστώσετε ότι σας βοηθά να έχετε έναν ήρεμο και αναζωογονητικό ύπνο. Επίσης, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε σε σταθερή βάση σαν συμπλήρωμα διατροφής, τις κάψουλες υπερικού που κυκλοφορούν στα φαρμακεία. Θα παρατηρήσετε την διάθεσή σας να αλλάζει και τον ύπνο σας να σταθεροποιείται και να γίνεται πιο απολαυστικός.

Κάνει θαύματα στην επούλωση πληγών και εγκαυμάτων

Βάλτε το βαλσαμέλαιο στο φυτικό σας φαρμακείο και χρησιμοποιήστε το για να περιποιηθείτε μικρές πληγές ή και μεγαλύτερα τραύματα. Θα τα δείτε να επουλώνονται πολύ γρηγορότερα, χωρίς να κινδυνεύουν από μολύνσεις. Επίσης μπορείτε να το χρησιμοποιήσετε σε εγκαύματα από τον ήλιο, αλλά και όχι μόνο. Το βαλσαμέλαιο πραγματικά κάνει θαύματα και δεν είναι τυχαίο ότι οι αρχαίοι το χρησιμοποιούσαν για να κάνουν τις πληγές από σπαθί να θρέψουν. Εξού και η ονομασία σπαθόχορτο.

Προσοχή: Θα πρέπει κατά την χρήση του να αποφεύγετε την έκθεσή σας στον ήλιο, γιατί μπορεί να προκληθεί φωτοαλλεργία ή δερματίτιδα.

Άλλες χρήσεις:

  1. Είναι αποχρεμπτικό και θεραπεύει το άσθμα
  2. Καταπραΰνει τους πόνους της περιόδου και τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης
  3. Ρυθμίζει το ουροποιητικό σύστημα
  4. Τονώνει το ανοσοποιητικό μας σύστημα και μας δυναμώνει
  5. Ανακουφίζει κοιλιακά προβλήματα και το έλκος στομάχου
  6. Καθαρίζει το έντερο
  7. Προστατεύει τα κύτταρα του εγκεφάλου και συμβάλλει στην πρόληψη του Αλτσχάιμερ
  8. Έχει αντικαρκινική δράση
  9. Προστατεύει την βλεννογόνο του γαστρικού συστήματος
  10. Προστατεύει το νευρικό σύστημα
  11. Είναι πλούσιο σε βιταμίνη Ε και έχει ευεργετικές ιδιότητες στο δέρμα
  12. Ανακουφίζει τις αιμορροΐδες
  13. Βοηθά στο κρυολόγημα και στα βρογχικα
  14. Χρησιμοποιείται σε θλάσεις, οιδήματα και καταπονημενους μυες και συνδέσμους
  15. Ανακουφίζει διαστρέμματα, κάλους, μώλωπες και σπυράκια
  16. Θεραπεύει το σύγκαμα από τις πάνες στα μωρά

Σε ποιές μορφές μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το βάλσαμο;

photo by author

  1. βάμμα
  2. έγχυμα
  3. αφέψημα (ρόφημα)
  4. εκχύλισμα (απόσταγμα)
  5. έλαιο (βαλσαμέλαιο ή βαλσαμόλαδο ή σπαθόλαδο)
  6. κάψουλες

Πώς γίνεται η εξωτερική χρήση του βαλσαμόλαδου;

Όταν το βαλσαμόλαδο χρησιμοποιείται εξωτερικά είναι άριστο αντισηπτικό και επουλωτικό με εξαιρετικές αναπλαστικές ιδιότητες για τα κύτταρα. Είναι το νούμερο ένα επουλωτικό πληγών, εξαιτίας της ιδιότητάς του να αναπλάθει τα κύτταρα. Μπορείτε να κάνετε επαλείψεις στο τραυματισμένο δέρμα, ελαφριές εντριβές στους ταλαιπωρημένους μύες ή να τοποθετήσετε εμποτισμένες γάζες στις πληγές.

Πώς μπορούμε να κάνουμε εσωτερική χρήση του βάλσαμου;

Το βαλσαμόλαδο χρησιμοποιείται κυρίως εξωτερικά, όμως είναι και πόσιμο. Μπορείτε να καταναλώσετε μια κουταλιά της σούπας το πρωί με άδειο στομάχι, για να ενισχύσετε το ανοσοποιητικό σας, να βοηθήσετε τις αιμορροΐδες σας, ή να κατευνάσετε τους πόνους του στομάχου.

Επίσης, πόσιμο είναι το βάμμα του βαλσαμόχορτου, το περίφημο σπαθουράκι.Το σπαθουράκι φτιάχνεται με την εμβάπτιση του φυτού σε αλκοόλ. Μπορείτε να πιείτε μια ποσότητα αντίστοιχη με μία κουταλιά της σούπας και να βοηθήσετε τον οργανισμό σας να αντισταθεί στο κρυολόγημα και στην ήπια κατάθλιψη.

Φυσικά πίνουμε αφέψημα ή έγχυμα βαλσαμόχορτου προκειμένου να προσφέρουμε στον οργανισμό μας τις θεραπευτικές του ιδιότητες. Η διαφορά του αφεψήματος από το έγχυμα είναι ότι το πρώτο παρασκευάζεται με νερό που βράζει συγχρόνως με το βότανο, ενώ το δεύτερο παρασκευάζεται σε νερό που έχει ήδη βράσει, στο οποίο αφήνουμε το βότανο να παραμείνει για λίγη ώρα.

Ποιές είναι οι ουσίες που δίνουν στο βάλσαμο την αντικαταθλιπτική του δράση;

Το σπαθόχορτο περιέχει πλήθος συστατικών ουσιών όπως: τανίνη, φλαβονοειδή, υπερικίνη, υπεφορίνη, φλαβονοειδή, ψευδοϋπερικίνη, πτητικά έλαια, γλυκοσίδες, κιγχόνη, κατεχίνες, επικατεχίνη, υπεροσίδη, κουμαρίνη κ.α.

H ισχυρή αντικαταθλιπτική δράση του φυτού, οφείλεται ακριβώς στο πλήθος και τον συνδυασμό ύπαρξης αυτών των συστατικών και όχι σε κάποιο από αυτά μεμονωμένα.

Τι λέει η ιστορία για το βαλσαμόχορτο;

Οι αναφορές στην θεραπευτική χρήση του βάλσαμου είναι πάρα πολλές τόσο στην αρχαία ελληνική γραμματεία όσο και στα ρωμαϊκά συγγράμματα. Θεωρείται πολύτιμο για την ιατρική για πάνω από 2000 χρόνια.

Οι έλληνες γιατροί της αρχαιότητας όπως ο Γαληνός, ο Ιπποκράτης, ο Πλίνιος, ο Διοσκουρίδης το χρησιμοποιούσαν για να θεραπεύσουν, τα εγκαύματα, τις φλεγμονές, τις πληγές, την πνευματική κόπωση (κατάθλιψη), την ημικρανία, την ανορεξία, τις διαταραχές της ούρησης και της έμμηνου ρύσης και πολλά άλλα.

Στην αρχαία Ρώμη είχε αντίστοιχη δημοτικότητα και το χρησιμοποιούσαν ακόμη και για την θεραπεία της ελονοσίας. Επίσης, ήταν πολύ δημοφιλές για την αντιμετώπιση των δηλητηριωδών δαγκωμάτων των φιδιών και των εντόμων. Ακόμη, με το βάλσαμο και άλλα βότανα, έφτιαχναν αλοιφές που τις χρησιμοποιούσαν στην ταρίχευση των πτωμάτων, εξού και η λέξη βαλσάμωμα.

Υπάρχει μια διάσημη φράση του Παράκελσου που εκθειάζει το σπαθόχορτο ώς “το καλύτερο φάρμακο για τις πληγές”. Το φυτό είχε και έντονα μυστικιστικό χαρακτήρα. Οι άνθρωποι πίστευαν ότι έδιωχνε το κακό και συνδέθηκε στα χριστιανικά χρόνια με τον Άγ. Ιωάννη.

photo by authorΑργότερα τον 16ο αιώνα στην Ευρώπη, το βάλσαμο αρχίζει να περιλαμβάνεται επισήμως στην φαρμακοποιία και να χρησιμοποιείται στις επεμβάσεις ως απολυμαντικό. Διακεκριμένοι βοτανολόγοι αναφέρονται στην αποτελεσματικότητά του και αρχίζουν να δημοσιεύονται έρευνες σε επιστημονικά ιατρικά περιοδικά.

Σήμερα μπορούμε να πούμε ότι το υπερικό είναι το πιο μελετημένο βότανο και τα αποτελέσματα όλων των ερευνών είναι πραγματικά εντυπωσιακά. Τα στοιχεία της έρευνας αφορούν νόσους όπως η κατάθλιψη, το AIDS, το Αλτσχάιμερ, και η άνοια.

Οι πωλήσεις σκευασμάτων που περιέχουν βάλσαμο ανέρχονται τόσο στην Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ σε πολλά δισεκατομμύρια ευρώ.

Πώς φτιάχνουμε το δικό μας βαλσαμόλαδο;

Υλικά:

  • Ενα σκούρο γυάλινο μπουκάλι
  • 1 μέρος άνθη βαλσαμόχορτου
  • 4 μέρη βιολογικό extra παρθένο ελαιόλαδο

Εκτέλεση:

Τοποθετούμε το μίγμα από άνθη και λάδι στο μπουκάλι και αφήνουμε στον ήλιο για 40 ημέρες. Είναι το μόνο λάδι που ενδείκνυται να μείνει στον ήλιο και όχι σε σκιά. Κάθε 2-3 μέρες, ανακινούμε το μπουκάλι για να ανακατευτεί το περιεχόμενο. Όταν ολοκληρωθεί ο χρόνος της έκθεσης, το λάδι μας θα έχει πάρει ένα βαθύ κόκκινο χρώμα και θα είναι έτοιμο για να αλλάξει σκεύος.

Σουρώνουμε προσεκτικά και μεταγγίζουμε το βαλσαμόλαδο σε ένα επίσης σκουρόχρωμο, γυάλινο αποστειρωμένο μπουκάλι. Μπορούμε να το κρατήσουμε σε δροσερό μέρος και να το χρησιμοποιούμε για 1-1,5 χρόνο.

Πώς φτιάχνουμε το δικό μας σπαθουράκι (βάμμα);

Το βάμμα του βαλσαμόχορτου ή αλλιώς σπαθουράκι όπως λέγεται στην Κρήτη και την Μακεδονία, παρασκευάζεται με τον ίδιο τρόπο που είδαμε και για το βαλσαμόλαδο. Απλώς αντικαθιστούμε το λάδι, με κάποιο λευκό αλκοολούχο διάλυμα. Μπορούμε επομένως να χρησιμοποιήσουμε ρακί, τσίπουρο, βότκα, τζιν ή λευκό ρούμι. Αυτή την φορά θα αφήσουμε το μίγμα σε ένα σκιερό μπαλκόνι για 15-20 ημέρες.

Σημείωση: Οι ίδιες παρασκευές μπορούν να γίνουν και με αποξηραμένο βαλσαμόχορτο. Όμως το φρεσκοκομμένο άνθος είναι το ιδανικό.

Ποιές είναι οι παρενέργειες του βαλσαμόχορτου;

Όπως με κάθε βότανο, αλλά ιδιαιτέρως και με το βαλσαμόχορτο θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και μετρημένοι στην χρήση του. Καλό θα ήταν να συμβουλευτείτε τον γιατρό σας ή κάποιον ειδικό που ασχολείται με την βοτανοθεραπεία, πριν αποφασίσετε να κάνετε οποιαδήποτε συστηματική θεραπεία με υπερικό.

Τα σκευάσματα υπερικού δεν πρέπει να συνδυάζονται με φαρμακευτική αγωγή για την κατάθλιψη ή άλλες ψυχικές νόσους. Δεν συνίσταται η χρήση του σε άτομα με διπολική διαταραχή.

Επίσης, δεν πρέπει να χρησιμοποιείται συγχρόνως με καρδιολογικά και αντιασθματικά φάρμακα όπως επίσης και με αντισυλληπτικά.

Θα πρέπει κατά την χρήση του να αποφεύγετε την έκθεσή σας στον ήλιο, γιατί μπορεί να προκληθεί φωτοαλλεργία ή δερματίτιδα.
Δεν πρέπει να συνδυάζεται με την βαλεριάνα.
Είναι από τα βότανα που δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε κατά την διάρκεια της κύησης και του θηλασμού.
Τα παιδιά κάτω των 2 ετών δεν πρέπει να καταναλώνουν πόσιμα προϊόντα βαλσαμόχορτου.
Πρέπει να αποφεύγετε η παράλληλη χρήση του με αλκοόλ.
Αν κάνετε κορτιζονούχες εισπνοές ή χρησιμοποιείτε ρινικά αποσυμφορητικά θα πρέπει να αποφεύγετε τα προϊόντα υπερικού.

Δικτυογραφία – Βιβλιογραφία:

https://www.nccih.nih.gov/health/st-johns-wort
https://www.invasiveplantatlas.org/subject.html?sub=4411
https://www.invasive.org/browse/subinfo.cfm?sub=4411&start=1
https://store.msuextension.org/publications/AgandNaturalResources/MT199810AG.pdf
“Πλήρης Οδηγός Φαρμακευτικών βοτάνων, της Εταιρείας Βοτάνων”, της Penelope Ody ΜΝΙΜΗ, εκδόσεις Γιαλέλλης
“Βοτανοθεραπείες, το πράσινο φαρμακείο”, του Dr James A. Duke, εκδόσεις Ψυχαλού
“Αυτογνωσία και Ανθοπεραπεία με τα ιάματα του Bach”, της Φωτεινής Μιχαλάκη- Δερνίκου, εκδόσεις Πύρινος Κόσμος
Σημειώσεις από το μάθημα: “Ελληνικά βότανα”, του Κωνστ/νου Γρίβα, Ακαδημία Αρχαίας Ελληνικής και Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής, akadimia.gr
https://www.youtube.com/watch?v=74d0vsA3eIQ
https://www.youtube.com/watch?v=LyN_7g7HBzM

Διαβάστε ακόμη:

Ρίγανη | Μυρίζει Ελλάδα και κάνει θαύματα
Φασκόμηλο | Το βότανο της αθανασίας
Θυμάρι | Ένα θαύμα της φύσης

 

Newsletter εγγραφή

 

Όμορφη Ζωή Άρθρα

Σχολιάστε

No apps configured. Please contact your administrator.

Αφήστε το σχόλιό σας !
Γράψτε το όνομά σας